Neden Uyuşturduğumuzda Zamanı Daha Yavaş Algılarız?

• 1. Ot ve zamanın uzaması: bilim ne diyor?
• 1. a. Test
• 1. b. Sonuçlar
• 2. Tamam, ot zamanı uzatıyor; peki neden?
• 3. Thc'nin beyne ve zaman algısına etkileri
• 4. Bildiklerimizi Özetleyelim
• 5. Sonuç

Hepimiz bunu yaşadık; bir içtikten sonra zamanın sanki daha yavaş aktığını hissettik. Evet, zaman hayatlarımızı düzenlemek için insanlar tarafından yaratılmış yapay bir kavramdır; yani gerçekte bir zaman yoktur, sadece hepimizin üzerinde anlaştığı birimler vardır. Ancak algıgerçektir ve kafa olduğumuzda dakikalar uzayıp gider gibi olur. 

Belki de araba kullanırken ya da sokakta yürürken, aslında karınca hızında gittiğimiz halde çok hızlı gidiyormuşuz gibi hissettiğimizi de fark etmişsinizdir. Komik ama kafayken araba kullanmak önerilmez; asıl tehlikesi ise muhtemelen varış noktasına ulaşmanızın sonsuza kadar sürmesi, çünkü saatte 20 km ile gidersiniz. 

Tüm kafalar bu esnada zamanın yavaşladığını kabul ediyorsa, bilim bunun hakkında ne diyor? Kafayken yavaşlayan zaman algısı bilimsel olarak nasıl açıklanıyor?

1. Ot ve Zamanın Uzaması: Bilim Ne Diyor?

2012 yılında yapılan ve esrarın zaman algısına etkisi üzerine gerçekleştirilen bir araştırmada, kullanıcıların %70’inin, geçen dakikaların hissettiklerinden daha kısa olduğunu deneyimlediği ortaya çıkarıldı.¹ Ancak, bu araştırmalara tamamen güvenemeyiz çünkü bazı kritik sorunlar var: Araştırmada katılımcıların daha önce esrar içip içmedikleri gibi önemli unsurlar hesaba katılmamış.

Bu nedenle, başka bir araştırma grubu bu gizemi 2014’te tekrar çözmek için yola çıktı. Çalışmada 44 gönüllüye, farklı dozlarda THC almak kaydıyla (bir grup kilogram başına 0,015 mg THC, bir grup kilogram başına 0,05 mg THC, ve bir de plasebo grubu) zaman algı testleri yapıldı.²

Test

Çalışmanın ilk kısmı basitti: Kullanıcılar, onları oyalayacak bir görev sırasında kaç dakika geçtiğini tahmin etmeye çalıştılar. Gerçek geçen süre ise 5 ila 30 saniye arasındaydı. 

İkinci bölümde ise katılımcılar 'zaman üretme görevi' adlı bir testi tamamladı; bu testte, yine bir oyalayan görev sırasında geçen süreyi tahmin etmeleri ve ellerini bir tuşa basılı tutarak süreyi hesaplamaları gerekiyordu. 

Sonuçlar

Sonuçlar analiz edildiğinde, kafası güzel olan gönüllülerin zaman algısının %25’e kadar uzadığı, süreyi ise ayık olanlara göre ortalama %15 eksik ürettikleri görüldü. 

Sonuç olarak, çalışma otun zamanı uzattığını, hatta algıyı iki katına çıkarabildiğini ortaya koydu. Yani kafayken 5 dakika, 10 dakika gibi gelebiliyor. Neden mi? Çünkü THC alan kullanıcıların içsel saatleri hızlanıyor ve bu da dış dünyadaki zamanın daha yavaş akıyormuş gibi hissedilmesine sebep oluyor. 

Özetle, esrar tüketicileri bu etkiyi yaşar çünkü vücudun içsel saati hızlanır ve bu da dış dünyanın daha yavaş geçtiği hissini doğurur. Kafanın etkisi geçince, yavaş zaman algısı da yok olur. 

Çalışmanın ortaya koyduğu bir başka ilginç detay ise, esrarın etkisini keyifsiz bulanların da dakikaların uzadığını hissettiği ve genel deneyimi daha az keyifli bulduğu oldu. 

2. Tamam, Ot Zamanı Uzatıyor; Peki Neden?

Daha önceki çalışmalar esrar kullananların gerçekten de zamanı daha yavaş algıladıklarını gösterdiyse, şimdi de bunun neden gerçekleştiğini anlamaya uğraşacağız. 

İyi bir teoriye göre, marijuana bizi rahatlattığı ve günlük dertleri unutturduğu için, sanki hafiften uykuya dalar gibi bir hale sokuyor ve kafayken saatler önemsizleşiyor. Ama gülmekten yerlere yatarken ve zamana odaklanmazken, zaman daha çabuk geçmez mi ki?

Belki de bunun nedeni kısa süreli hafızamızın etkilenmesi; esrar altındayken yeni olanları unutuyoruz ve zaman algımız şaşıyor. 

Deney Yapalım

Hadi bir oyun oynayalım: bir tane yak, zamanlayıcıyı başlat ve kaç dakika geçtiğini tahmin et! Yaklaşabildin mi? 

Bir diğer teori ise, ' algısal teori' olarak bilinir: Zamanın akış hızı, zihnin ne kadar bilgi aldığı ve işlediğiyle yakından bağlantılıdır; daha fazla bilgi, daha yavaş zaman algısı anlamına gelir. 

Bunun güzel bir örneği çocuklardır: Her şey yeni geldiği için, zaman daha yavaş geçer. Büyüdükçe, çevremizdeki bilgiye alışırız ve her şey hızlanır. Ot ise bizi daha çocukça bir moda sokar; önceden sıkıcı gelen şeyler bile artık ilginç gelebilir ve bu yüzden saatler daha yavaş geçiyormuş gibi hissedebiliriz.

3. THC'nin Beyne ve Zaman Algısına Etkileri

2014’te yapılan bir çalışma, bu fenomeni açıklamaya yardımcı olabilir. Beynin talamo-kortikostriat ağının zaman algısında önemli rol oynadığı bulunmuş. Bu bölgede çok sayıda kannabinoid reseptörü da mevcut. Dolayısıyla, THC bu bölgedeki reseptörlere ulaştığında, işleyişlerini değiştirir ve zaman algımızı da değiştirir.³

Fakat bu, kullanım sıklığıyla da çok bağlantılı. İlk çalışmada bu faktör dikkate alınmadığı için tam güvenemeyiz. Ancak ikinci çalışmada bu göz önünde bulunduruldu.

Çalışma sonucunda zaman algısındaki değişimin en çok, seyrek kullananlarda ortaya çıktığı görüldü. Haftada en az 2-3 gün marijuana kullananlarda ise, sistemdeki THC miktarından bağımsız olarak, zaman algısı değişimi çok belirgin olmadı. 

Kısacası, tam anlamıyla kafa olanlar, artık yeni başlayanlardaki gibi zaman bozulması yaşamıyor. Araştırmacılara göre, düzenli THC almak kannabinoidlerin algı bozucu etkilerini zayıflatıyor ve reseptörler buna karşı tolerans geliştiriyor.  

Sık ot kullananlar, bitkinin kendilerine hissettirdiği etkileri artık tanıdıkları için fazla şaşırmıyor; hatta biz, bu etkileri dengelemeyi ve normalleştirmeyi öğreniyoruz. Eğer bu zaman-algısı değişimlerini tekrar yaşamak istersen, sistemini 'sıfırlamak' için tolerans molası vermen gerekebilir. 

Yukarıdaki makaleden esrarda tolerans molası hakkında her şeyi öğrenebilirsin. 

3. Bildiklerimizi Özetleyelim

Şimdi, tüm bu teorileri toplayalım ve Mary Jane ile zamanın uzaması üzerine öğrendiklerimizi özetleyelim:

• Bu zaman uzamasının ardındaki neden, otun en ünlü kannabinoidi THC ve beynin zaman algısından sorumlu bölgesiyle ilişkisi;
• Marijuanayı daha sık tükettikçe, etkilerine alışırız ve zaman algısındaki değişim azalır;
• Otun duyuları artırıcı özellikleri, kafayken saatlerin daha uzun hissettirilmesine sebep olabilir. 

Ancak, bu hâlâ yaşamın mistik ve tanımsız bir yanı ve belki de otun zaman algımızı nasıl değiştirdiğine dair daha fazla açıklama keşfedeceğiz. 

4. Sonuç

Zaman belirsizdir; hatta, aslında insanlar tarafından yapay olarak oluşturulmuştur. Yani, kafayken zamanı neden farklı algıladığımızı tam anlamıyla anlamak hâlâ, hatta belki de sonsuza dek çözülemeyecek bir sır. 

Bilim ya da başkaları, bunun nedeni şu ya da bu demeye çalışsa da, gerçek şu ki, bir şeyi kanıtlamak isterken genellikle gerçeği kendi inancımıza uydururuz; bilim her zaman bir cevap bulabilir ama bu, bunun nihai gerçek olduğu anlamına gelmez. 

Aslında, otun zamanı neden uzun hissettirdiğine dair kafa teorilerinizi dinlemeyi çok isteriz; muhtemelen çok daha eğlenceli, ilginç ve yaratıcılar!

DIŞ KAYNAKLAR

1. "The effect of cannabis on perception of time: a critical review" Zerrin Atakan, Paul Morrison, Matthijs G. Bossong, Rocio Martin-Santos, and Jose A. Crippa. 2012. 
2. "Acute Effects of THC on Time Perception in Frequent and Infrequent Cannabis Users" R. Andrew Sewell, Ashley Schnakenberg, Jacqueline Elander, Rajiv Radhakrishnan, Ashley Williams, Patrick D. Skosnik, Brian Pittman, Mohini Ranganathan, and D. Cyril D’Souza. 2014. 
3. "Obsessive-compulsive disorder: an integrative genetic and neurobiological perspective" David L. Pauls, Amitai Abramovitch, Scott L. Rauch, and Daniel A. Geller. June 2014.