Problemet e zakonshme me fidanët e kanabisit dhe si t’i rregulloni

• 1. Fidanë të shëndetshëm të kanabisit
• 2. Ujitetje e tepërt
• 2. a. Si ta rregulloni
• 3. Ujitetje e pamjaftueshme
• 3. a. Si ta rregulloni
• 4. Probleme me lëndët ushqyese
• 4. a. Si ta rregulloni
• 5. Nxehtësi e tepërt
• 5. a. Si ta rregulloni
• 6. Shumë (ose pak) dritë
• 6. a. Si ta rregulloni
• 7. Lëvozhga e farës është ngjitur te fidani
• 7. a. Si ta rregulloni
• 8. Çfarë të keni parasysh gjatë fazës së fidanëve të kanabisit
• 9. Pyetjet më të shpeshta për fidanët e kanabisit
• 10. Në përfundim

Problemet me fidanët janë mjaft të zakonshme dhe mund të shkaktojnë pasoja në ciklin e jetës së tyre, prandaj është thelbësore t’i zbuloni dhe t’i rregulloni sa më shpejt që të jetë e mundur. Gjethe të verdha ose të deformuara, maja të djegura, apo edhe rritje e ngadaltë janë shenja të problemeve të fidanëve të kanabisit, edhe pse mund të rikuperohen, kjo mund të ndikojë në madhësinë dhe prodhimin përfundimtar të bimës suaj të kanabisit. 

Në rastin më të keq, fidanët mund të bien pre e patogjenëve të dheut, të rrëzohen dhe të thahen për një periudhë shumë të shkurtër kohe. Fidanët janë të brishtë nga natyra. Ata kanë më pak komponime mbrojtëse që i mbajnë dëmtuesit larg. Ata kanë vetëm disa gjethe dhe një sistem shumë të vogël rrënjor—çdo dëmtim mund t’i lërë pa aftësinë për të kryer fotosintezën ose për të thithur lëndë ushqyese. 

Fatmirësisht, si kultivues i kanabisit, ka shumë mënyra që mund të përdorni për të siguruar që fidanët tuaj të rriten fortë. Këto teknika përfshijnë t’u jepni të gjitha nevojat për të arritur të jenë bimë të rritura dhe të shëndetshme. Nuk është shumë e vështirë të dallosh kur diçka nuk shkon mirë, por nëse jeni kultivues i ri, së pari duhet të dini se si duket një fidan i shëndetshëm.

1. Fidanë të shëndetshëm të kanabisit

Fidanët e kanabisit fillojnë me dy gjethe të vogla të rrumbullakëta të quajtura “kotiledone”, këto gjethe janë të formuara tashmë brenda farës dhe dalin sapo fara të ketë mbirë me sukses. Pas disa ditësh, do të shfaqen gjethet e para me dhëmbëza, çka tregon se fidanët tuaj të kanabisit po fillojnë të rriten. Fidanët e kanabisit tregojnë disa karakteristika kyçe që tregojnë shëndetin e tyre. Së pari, edhe në këtë fazë të hershme, duhet të kenë një ngjyrë të gjelbër të errët dhe të pasur. Kjo ngjyrë tregon se fidanët po marrin mjaftueshëm dritë për të shndërruar në sheqerna të nevojshëm për rritje. Nëse drita mungon, gjethet do të jenë të verdha dhe të zbehta. 

Së dyti, duhet të merrni parasysh kërcellin. Kjo strukturë e rëndësishme anatomike përmban sistemin vaskular që përbëhet nga ksilemi (indet që transportojnë ujë nga rrënjët lart) dhe floema (indi që lëviz ushqimin poshtë nga gjethet). Edhe në këtë fazë të hershme, kërcelli i kanabisit luan rol jetik në shpërndarjen e lëndëve ushqyese në gjethe dhe ndihmon në shpërndarjen e sheqernave në rrënjë dhe në rrezosferë. Këta karbohidrate të vlefshëm ndihmojnë tërheqjen e mikrobeve të dobishme që përmirësojnë thithjen e lëndëve ushqyese dhe mbrojtjen nga patogjenët. 

Kërcelli gjithashtu duhet të jetë në përpjesëtim me pjesën tjetër të bimës. Një kërcell shumë i gjatë (i gjatë në mënyrë të pazakontë) është shenjë mungese drite. Kjo mund të shkaktojë kërcell të dobët më vonë. Në raste më ekstreme, bima mund të rrëzohet. Çfarë tjetër duhet të shihni te një fidan i shëndetshëm? Turgiditetin! Ç'është kjo? Në thelb i referohet forcës që i mban bimët të forta dhe në këmbë. Pas absorbimit të ujit, bimët e ruajnë atë në një pjesë të qelizave të quajtur vakuola. Kur këto organela fryhen, ato i bëjnë bimët të qëndrojnë drejt dhe gjethet të hapura. Kur fidanët humbasin turgiditetin për shkak të dehidratimit, gjethet fillojnë të varen dhe tkurret. Së fundi, fidanët e shëndetshëm të kanabisit duhet të duken pa asnjë sëmundje. Simptomat e sëmundjeve të zakonshme të fidanëve përfshijnë rrëzimin total të bimës dhe fishkjen e kërcellit.

2. Ujitetje e tepërt

Ujitetja e tepërt është një nga problemet më të shpeshta te fidanët e kanabisit mes kultivuesve. Edhe pse bimët e kanabisit kanë nevojë për ujë për t’u rritur, u duhet dhe oksigjen për zhvillim të shëndetshëm, dhe kur i ujisni tepër mund t’i mbyteni për shkak të mungesës së oksigjenit. Mund t’ju duket e çuditshme, por rrënjët e bimëve marrin frymë. Poret mes grimcave të dheut përmbajnë oksigjen, dhe rrënjët thithin këtë molekulë jetike nëpërmjet difuzionit. Brenda bimës përdoret oksigjeni për frymëmarrjen qelizore – procesi i shpërbërjes së sheqernave për energji.

Po për bimët që rriten në hidroponikë? Në hidroponikë, rreth ⅓ e rrënjëve janë jashtë ujit, që të marrin frymë dhe të thithin ujë njëkohësisht, kështu që megjithëse rrënjët ndodhen në ujë, ato marrin oksigjenin e nevojshëm. Kur bimët nuk marrin mjaftueshëm oksigjen, gjethet fillojnë të varen (droopy) dhe nëse nuk merret masa, fillojnë të verdhen (yellow). Nëse shihni këto simptoma, problemi vjen nga drenazh i dobët ose ujitje e shpeshtë. Një ambient i mbivendosur me ujë bëhet anaerobe (pa oksigjen) dhe tërheq patogjenë. Psh, një patogjen rrënjor i quajtur pythium pajtohet në dhe të lagësht.

Si ta rregulloni

• Mos i lini bimët në ujë të tepërt të rrjedhur.
• Përdorni kontejnerë më të mirë si Smart pots ose Air pots.
• Përzieni perliti në tokë për të përmirësuar drenazhimin dhe oksigjenimin.
• Bëni vrima në fund të kontejnerit për të lejuar daljen e ujit.

3. Ujitetje e pamjaftueshme

Ashtu si teprimi, mungesa e ujit është e zakonshme, veçanërisht tek fillestarët që duan të shmangin ujitjen e tepërt, dhe është e vështirë sepse simptomat janë pothuajse të njëjta si me teprinë e ujitjes. Është thelbësore që bimët të kenë akses të vazhdueshëm në ujë, rrënjët duhet të jenë gjithmonë të njoma pasi bimët vazhdimisht humbin ujë nga transpirimi dhe duhet ta rimarrin atë në gjethe.

Uji—molekula e jetës—luan shumë role të rëndësishme për kanabisin. Së pari, është thelbësor për fotosintezën. Së bashku me dioksidin e karbonit dhe dritën e diellit, kanabisi përdor ujin për të krijuar sheqerna për energji. Së dyti, bimët kanë nevojë për ujë për të qëndruar të forta dhe të qëndrueshme. Turgiditeti që vjen nga uji ndihmon bimët të përballojnë erën dhe nxehtësinë e tepërt. Kur nuk ka ujë të mjaftueshëm, kanabisi ndalon proceset thelbësore dhe thahet, duke çuar në vdekjen e tyre, kështu që edhe pse duhet kujdes në ujitje, mbajini gjithnjë të ujitura për të shmangur problemet te fidanët.

Si ta rregulloni

• Sigurohuni që pjesa sipër e dheut të jetë gjithmonë e lagësht.
• Përzieni tokën me fibra kokerishte (coco fiber) ose vermikulit për të përmirësuar mbajtjen e ujit.

4. Probleme me lëndët ushqyese

Ashtu si simptomat e ujitjes së tepërt/pamjaftueshme, bimët që vuajnë nga teprica e elementeve ushqyese (ushqyerje e tepërt) do të shfaqin gjethe të verdha ose me pika të verdha, maja të djegura apo rritje të ngadaltë. Problemet me fidanët për shkak të lëndëve ushqyese zakonisht vijnë nga dhënia e lëndëve ushqyese shumë herët, dhënia e shumë ushqimeve njëherësh ose përdorimi i super dheut “hot” apo tokës së amenduar paraprakisht. Dhënia e shumë elementeve ushqyese njëherësh mund të shkaktojë probleme brenda natës, kështu që rekomandohet të ujisni fidanin vetëm me ujë të pastër dhe të konsultoheni me tabelën më poshtë për të shmangur problemet.

Mos harroni që këto janë vlera të përafërta dhe duhet të kontrolloni çdo ditë për probleme dhe të ndryshoni këto parametra nëse shfaqen mungesa ushqimesh. Dhënia e tepërt e lëndëve ushqyese do të mbingarkojë tokën dhe rrjedhimisht fidanin, ndaj kujtoni që nuk duhet të ushqeni, ose të jepni doza shumë të ulëta në javët e para.

Kjo mund të ndodhë edhe me super tokën organike; edhe pse është organike, duhet të prisni derisa “hot” të shuhet, që do të thotë përzierja është ende aktive biologjikisht, ndaj duhet të prisni rreth 30-45 ditë para përdorimit. Megjithatë, kjo nuk vlen për çdo lloj toke, ndaj sigurohuni të keni informacion për produktin që përdorni për të shmangur problem me fidanët.

Si ta rregulloni

• Rregulloni dozat e lëndëve ushqyese sipas mediumit që përdorni.
• Prisni të paktën 10 ditë para se të filloni t’i ushqeni bimët.
• Lexoni udhëzimet e produkteve që përdorni.

5. Nxehtësi e tepërt

Nxehtësia e tepërt gjithashtu mund t’i dëmtojë bimët tuaja, të cilat do të shfaqin shenja të stresit nga nxehtësia, do të vëreni anët e gjetheve të dredhura si “tako” dhe ato do të fillojnë të thahen dhe skuqen, dhe në raste më të rënda do të nisin të verdhen me një nuancë të gjelbër të zbehtë.

Kjo ndodh si pasojë e temperaturave të larta, lagështirës së ulët, apo edhe ventilatorëve shumë të fortë, por fatmirësisht, këtë e dalloni shpejt pasi do të shihni tokën e thatë dhe ndonjëherë edhe të çarë.

Si ta rregulloni

• Sigurohuni që temperatura dhe lagështia të jenë në nivelin e duhur.
• Vendosni dorën nën ndriçues, nëse është shumë nxehtë për ju, është edhe për bimët.
• Merrni parasysh që ventilatorët të mos jenë shumë të fortë për fazën e fidanit.

6. Shumë (ose pak) dritë

Një tjetër problem i zakonshëm mes fillestarëve është mungesa ose teprimi i dritës gjatë fazës së fidanëve. Nëse fidanët nuk marrin mjaftueshëm dritë do të fillojnë të zgjaten dhe kërcelli bëhet shumë i gjatë, që është e dëmshme sepse mund të thyhet lehtësisht dhe nuk riparohet dot.

Kërcelli i gjatë mund të mos duket serioz ndërsa bima është ende fidan, por më vonë mund të bëhet shumë problematike. Me rritjen e bimës dhe zhvillimin e gjetheve dhe luleve, kërcelli i gjatë nuk do të mbajë dot peshën.

Kur fidanëve u jepni shumë dritë, ose ndriçuesi është shumë afër, fidanët do të dehidratohen (dehydrated) dhe gjethet do të digjen, duke shfaqur njolla djegieje dhe rrudha.

Si ta rregulloni

• Rregulloni distancën e ndriçuesit çdo ditë; gjeni distancën optimale.
• Përdorni CFL në vend të LED apo HPS të fuqishëm për të shmangur këtë problem.

7. Lëvozhga e farës është ngjitur te fidani

Herë pas here, kur një fidan del nga substrati mund të vëreni që lëvozhga e farës ka mbetur ngjitur te fidani dhe nuk bie vetë. Kur ndodh, fidanët nuk zhvillohen siç duhet, mund të zgjaten shumë, dhe nëse lihet gjatë, mund të vdesin. Kjo ndodh prej nivelit të lagështisë, ndaj për të minimizuar dëmin, ka disa hapa që mund të ndiqni.

Si ta rregulloni

Siç u përmend, kjo ndodh prej mungesës së lagështisë. Kështu që hidratoni lëvozhgën – spërkatni fidanin me ujë të zakonshëm ose hidhni disa pika ujë mbi lëvozhgë—do të mjaftojë që lëvozhga të bjerë vetë. Kujdesuni, sepse nganjëherë lëvozhga bie, por mund të mbetet membrana mbi kotiledonet dhe fidani nuk hapet dot, kështu që përdorni pinceta ose gishta për të hequr membranën, por shumë me kujdes.

Nëse duhet ta bëni urgjent pa pritur që të bjerë natyrshëm, mund ta hiqni me dorë, por mos përdorni forcë të madhe, sidomos nëse rrënjët nuk janë rritur mjaft. Është e këshillueshme lageshtimi më parë që të shmangni tronditje ose stres te bima dhe sidomos për të mos e shkulur fidanin krejtësisht nga substrati.

• Mbani nivelet e lagështisë në normë me ndihmën e një lagështuesi.
• Vendosni një mini-serë plastike (psh, një shishe plastike të prerë ose gotë plastike) mbi fidanin për të mbajtur lagështinë e lartë.

8. Çfarë të keni parasysh gjatë fazës së fidanëve të kanabisit

Për të shmangur problemet e përmendura në këtë artikull, këtu janë disa këshilla kryesore për të mbajtur fidanët tuaj të shëndetshëm dhe të lumtur.

Mjedisi perfekt

Lagështia relative dhe temperatura ndikojnë drejtpërdrejt në rritjen e fidanit ndaj sigurohuni që drita të mos jetë shumë e fortë por që kanabisi të marrë bollëk dritë dhe temperatura të jetë 21-23 °C e lagështia relative 70-80%. Nëse nuk ofroni kushtet e duhura, kjo dëmton rritjen dhe mund të çojë edhe në vdekje të bimës, kështu që ja çfarë të prisni në kushte të ndryshme:

Substrati është shumë i lagur

Nëse substrati është tepër i lagur, farat mund të mbyten. Edhe pse farat germinohen në ujë, substrati nuk duhet të jetë tej mase i lagur, prandaj mbajeni gjithmonë të njomë por jo të mbuluar nga uji.

Substrati është shumë i thatë

Farërat e kanabisit kanë nevojë për lagështi për të mbirë, ndaj kujdesuni që substrati të jetë i njomë por jo tepër i lagësht, pasi thatësia e tepërt bën që farërat të mos mbijnë dhe të vdesin.

Ujiteni siç duhet

Ujitja e fidanëve të kanabisit në mënyrë korrekte është pjesa më e vështirë për kultivuesit e rinj – ujitja e tepërt çon në bimë të mbytura, ujitja e pakët në bimë të etura, prandaj filloni me ujitje rreth 100ml dhe rrisni gradualisht sasinë me rritjen e bimëve.

Farat janë mbjellë shumë thellë

1 - 3 cm është maksimumi i thellësisë për të garantuar mbështetje rrënjëve dhe për të mbuluar farat. Nëse farat mbillen shumë thellë, fidanët e kanë shumë të vështirë të dalin, prandaj mos i mbillni thellë.

Mjedisi nuk është mjaftueshëm i ngrohtë

Fidanët preferojnë temperatura më të ngrohta, 22-26 °C dhe rriten më ngadalë në temperatura të ftohta.

Mjedisi është shumë i lagësht

Këshillohet të përdorni kupolë plastike për fidanët e sapolindur por hiquni sapo fillojnë të zhvillojnë gjethet e para pas kotiledoneve, pasi lagështia e lartë mund të shkaktojë myk, duke i bërë fidanët të përkulen dhe të vdesin.

Intensiteti i dritës

Djegia nga ndriçuesit mund të dëmtojë në mënyrë të konsiderueshme fidanët nëse drita është shumë e fortë. Fidanët janë më të brishtë se bimet më të rritura ndaj zbutni fuqinë ose rregulloni lartësinë e dritave për t’i mbrojtur nga stresi. Nëse fidanët zgjaten shumë, do të thotë kërkojnë më shumë dritë; shtoni intensitetin ose sillini më afër ndriçuesit.

9. Pyetjet më të shpeshta për fidanët e kanabisit

Këtu janë pyetjet më të bëra shpesh për problemet me fidanët e kanabisit për t’ju ndihmuar ta kuptoni më mirë dhe të gjeni zgjidhje. Kujtoni se probleme të ndryshme mund të shfaqen me simptoma të ngjashme, ndaj sigurohuni 100% mbi shkakun përpara se të veproni drastikisht.

"Pse gjethet e fidanit tim po verdhen? A mund të jetë mungesë lëndësh ushqyese?"

Kur fillojnë të verdhen gjethet, zakonisht është shenjë për probleme ushqimi: qoftë mungesë, qoftë tepricë ose keqllojshmëri e lëndëve ushqyese.

"Kur duhet ta heq kupolën plastike të fidanëve?"

Kupola ndihmon lagështinë për mbirje më të shpejtë, por duhet të hiqet sapo bima të ketë zhvilluar plotësisht një palë gjethe (pas kotiledoneve).

"Pse po lakohen poshtë gjethet e fidanit tim të kanabisit?"

Kjo zakonisht ndodh kur ujitni tepër ose janë në temperatura të larta. Mbani temperaturën 20-25°C dhe kontrolloni sa ujë përdorni.

"Kur është i sigurtë vendosja e fidanëve të kanabisit nën dritë?"

Fidani ka nevojë për dritë që nga mbirja, por mund të përdorni ndriçues fluoreshentë 15-20W për javët e para, pastaj vendoseni nën LED apo MH pasi të ketë zhvilluar gjethet e vërteta.

"Ka cikël drite më të mirë për fidanët e kanabisit?"

Cikli më i mirë i dritës për fidanët autoflowering dhe fotoperiodik është 18/6 që nga fara.

"A është substrati shumë i rëndësishëm për fidanët?"

Sigurisht që po, përzierja e substratit është shumë e rëndësishme për një start të shëndetshëm. Disa preferojnë përzierje të lehta me pak lëndë ushqyese për javët e para, të tjerë bëjnë përzierje me perlite dhe fibra kokosi. Substrati më i mirë është ai që lejon oksigjenim dhe mbajtje të mirë të ujit. 

"Pse fidanët e marijuanës rriten ngadalë?"

Pyetja më e vështirë, pasi mund të jetë nga mungesa e lëndëve ushqyese, mungesë drite apo temperatura dhe lagështi ekstreme.”

"Sa larg duhet të jetë ndriçuesi nga fidanët e kanabisit?"

Me ndriçues CFL, dritat vendosen 5-10cm larg fidanëve; me HPS/MH rreth 25-40cm; dhe me LED rreth 75cm me 40% intensitet.

"Sa kohë i duhet farës të mbijë dhe fidanit të dalë nga dheu?"

Germinimi është i shpejtë por varet nga cilësia e farës; mund të zgjasë deri në 5 ditë apo më shumë. Sap mbijë dhe mbillet, fidanit i duhen afërsisht 3 ditë për të dalë nga dheu nëse kushtet janë të mira.  

"A mund të dalloj seksin e bimës në fazën e fidanit?"

Jo, mund ta dalloni në fazën e para-lulëzimit kur bima maturohet seksualisht dhe shfaq pollen mashkullore ose stigma femërore.

10. Në përfundim

Fidanët e marijuanës janë tepër të brishtë dhe të ndjeshëm, ndaj duhet t’i kujdeseni mirë. Shmangia e problemeve të rritjes është shumë e rëndësishme, sepse edhe nëse bimët e vogla rimëkëmben, madhësia dhe struktura mund të preken, gjë që prek edhe rendimentin në fund. Nëse keni këshilla për kultivues të tjerë, ndjeni të lirë të lini një koment më poshtë!

Referenca të jashtme:

1. Fidanët. - Jenkins, Elwyn. (2020).
2. Efekti i klasifikimeve te fidanëve në fuqinë e fidanëve të Azadirachta indica. - Mani, Gangadharan & A.Bharathi,. (2020).