Wat is VPD (Vapor Pressure Deficit) en Hoe Bereken Je Het

• 1. Wat is transpiratie?
• 2. Wat is vpd?
• 3. Hoe vpd jouw cannabisplanten beïnvloedt
• 3. a. Opening van de stomata
• 3. b. Co2-opname
• 3. c. Transpiratie
• 3. d. Voedingsopname bij de wortels
• 3. e. Plantstress
• 4. Hoe bereken je vpd – vpd tabel
• 5. Ideale vpd voor de groeifases
• 5. a. Ideale vpd voor stekken
• 5. b. Ideale vpd voor de groeifase
• 5. c. Ideale vpd voor de bloeifase
• 6. Hoe verander je de vpd
• 6. a. Temperatuur
• 6. b. Luchtvochtigheid
• 6. c. Lichtintensiteit
• 7. Veelgestelde vragen over vapor pressure deficit
• 8. Conclusie

Wanneer je cannabiszaden binnen kweekt, regel je in feite elk aspect van de kweekomstandigheden, zoals de relatieve luchtvochtigheid en temperatuur. Deze elementen kunnen uiteindelijk invloed hebben op hoe je planten hun basisprocessen uitvoeren en daar komt VPD in beeld. Vapor Pressure Deficit (VPD) is een techniek waarmee je temperatuur en luchtvochtigheid kunt afstemmen op optimale waarden, waardoor de prestaties van je planten verbeteren en maximale groei wordt bereikt.

Er bestaat een veelvoorkomend misverstand dat de transpiratiesnelheid van een binnenkweek van cannabis (of elk gewas in het algemeen) een direct effect heeft op de relatieve luchtvochtigheid van de kweekruimte. Het werkt eigenlijk andersom – zodra we de omgevingscondities van onze kweekruimte volledig kunnen controleren, zijn we in staat om de transpiratiesnelheid van het gewas te beheersen. Wat we met zekerheid kunnen zeggen is dat plantentranspiratie directe invloed heeft op de groei en dat VPD directe invloed heeft op de transpiratiesnelheid van de plant. 

In een perfecte wereld zouden we de temperatuur en luchtvochtigheid in onze kweekruimte volkomen stabiel kunnen houden, maakt niet uit wat er gebeurt. Helaas leven we niet in een perfecte wereld, maar er zijn verschillende systemen op de markt waarmee je het beheer van het klimaat in een kweekruimte kunt automatiseren. Maar de echte vragen zijn: wat is transpiratie, wat is VPD, en hoe beïnvloedt het de groei en kwaliteit van je cannabisoogst?

1. Wat is Transpiratie?

De beweging van water door het systeem van een cannabisplant wordt bepaald door de snelheid waarmee water verdampt aan het oppervlak van de bladeren. Deze verdamping van vocht noemt men transpiratie. De drie belangrijkste factoren die de transpiratiesnelheid bepalen zijn RV (relatieve luchtvochtigheid), VPD (vapor pressure deficit) en de kamertemperatuur op het niveau van het bladerdak (en tot op zekere hoogte daarboven). Water (en alle daarin opgeloste voedingsstoffen) wordt via het wortelstelsel naar boven getrokken, en vervolgens door het xyleem naar boven geleid.

Het xyleem is het vaatweefsel van de plant en bestaat uit gespecialiseerde cellen die water transporteren, ook wel tracheïden genoemd. Het xyleem vervoert het water naar de bladcellen. Eenmaal in de bladeren wordt het water langzaam maar zeker afgegeven via de huidmondjes, ook bekend als stomata. Dit is een essentieel proces in het metabolisme van cannabisplanten, aangezien het openen van de stomata ook zorgt voor het afvoeren van de afvalstoffen van fotosynthese, waarvan CO2 het belangrijkst is. Meer dan 97% van al het water dat de plant via de wortels opneemt, gaat weer verloren door transpiratie of via een proces dat guttatie heet, waarbij de plant daadwerkelijk waterdruppels uitscheidt. 

2. Wat is VPD?

VPD staat voor Vapor Pressure Deficit en verwijst naar de hoeveelheid water als damp in de lucht. Zoals je misschien weet, is lucht samengesteld uit verschillende gassen, waaronder (ongeveer) 78% stikstof, 21% zuurstof en 1% andere gassen; een van die andere gassen is waterdamp, oftewel dampdruk.

Lucht kan maar een bepaalde hoeveelheid waterdamp vasthouden bij een gegeven temperatuur voordat het weer in vloeibare vorm overgaat (zoals bijvoorbeeld in regen). Deze maximale hoeveelheid waterdamp die lucht kan bevatten, wordt SVP oftewel verzadigde dampdruk genoemd. Hoe warmer de lucht, hoe meer waterdamp de lucht kan vasthouden (dus hoe hoger de SVP). Koelt de lucht af, dan daalt de verzadigde dampdruk en kan de lucht minder waterdamp bevatten dan voorheen. Daarom, bijvoorbeeld, vormt zich dauw na een frisse ochtend: de temperatuur daalt, de lucht kan minder water vasthouden dan hij deed. 

3. Hoe VPD jouw Cannabisplanten Beïnvloedt

Als je naar dit artikel zocht, weet je waarschijnlijk al dat VPD belangrijk is bij binnenkweek. Omdat je controle hebt over de kweekomstandigheden, kun je bijna perfecte omstandigheden voor je planten creëren en betere resultaten behalen. Maar het kan ook verkeerd uitpakken als je het niet goed gebruikt... maar hoe beïnvloedt VPD cannabisplanten?

Opening van de stomata

Wanneer VPD stijgt, worden de stomata van de plant kleiner omdat ze waterverlies proberen te beperken. Dit betekent dat ze niet zullen uitdrogen door overmatige transpiratie, maar de fotosynthese kan dan langzamer gaan.

CO2-opname

Als de stomata kleiner worden, absorberen ze minder CO2. Als de VPD daalt en de stomata meer openstaan, nemen ze juist meer CO2 op. Zo kun je bepalen hoeveel CO2 je planten opnemen voor een goede fotosynthese.

Transpiratie

Op basis van de eigenschappen van water zal het diffunderen van gebieden met een hoge vochtconcentratie naar gebieden met een lage concentratie. Dus als VPD stijgt, kunnen je planten sneller transpireren, dankzij het verschil in dampdruk tussen het blad en de lucht. 

Voedingsopname bij de wortels

En, wanneer zowel de VPD als de transpiratie stijgen, kunnen de wortels meer voedingsstoffen opnemen.

Plantstress

Aan de andere kant, naarmate de VPD stijgt, worden er meer krachten uitgeoefend op de hele plant (van wortel tot blad), waardoor de plant meer stress ervaart. Zoals je ziet, kan VPD ook negatieve gevolgen hebben als het niet op de juiste manier wordt gebruikt. Het is een krachtig hulpmiddel dat je voor iedere groeifase moet afstellen. Je denkt misschien dat je de oogst positief beïnvloedt, maar het kan juist averechts werken.

4. Hoe bereken je VPD – VPD Tabel

De VPD berekenen in je kweekruimte is vrij eenvoudig, je hebt alleen de temperatuur, relatieve luchtvochtigheid en de verzadigde dampdruk (SVP) voor die temperatuur nodig. Hier is een VPD-tabel die het verband toont tussen temperatuur en SVP.

Als je de benodigde informatie hebt verzameld, gebruik je de volgende formule:

VPD= ((100-RV) ÷ 100) * SVP

Stel dat de temperatuur in je kweekruimte 26°C is, dan zoek je in de tabel naar de bijbehorende SVP: voor 26°C is de SVP 3361. Nu heb je de waarde van de verzadigde dampdruk, je hebt alleen nog de relatieve luchtvochtigheid nodig, die in dit voorbeeld 65% is. Daarna is het slechts een kwestie van de som maken.

VPD= ((100-65) ÷ 100) * SVP

VPD= (35/100) * 3361

VPD= 0.35 * 3361 

VPD= 1176,35 Pascal

Nu je de waarde in Pascal hebt, kun je deze eenvoudig omrekenen naar kilopascal: deel het getal door 1000, dus:

1176,35 Pascal ÷ 1000 ≈ 1,18 kilopascal

5. Ideale VPD voor de Groeifases

Nu je weet hoe je de VPD berekent en welke invloed dit heeft op je planten, is het tijd om naar de ideale VPD te kijken. Over het algemeen ligt de ideale VPD tussen 0,5-1,4 kPa (5-14 hPa). Zoals je waarschijnlijk weet heeft een cannabisplant verschillende groeifasen, dus voor de perfecte groei moet je de omstandigheden zo afstellen dat je per fase de beste VPD bereikt.

Houd er rekening mee dat het sterk wordt aanbevolen om de omstandigheden eerst te testen voordat je VPD aanpast in de hele kweekruimte. Zo voorkom je problemen. Deze VPD-grafiek is aangepast voor temperaturen tot 28 °C. Een volledige VPD-tabel kun je online vinden.

In deze VPD-tabel betekent lichtroze een minder ideaal bereik, donkerroze is optimaal voor stekken/begin groei, groen is ideaal voor late groei/begin bloei, en oranje is optimaal voor midden/late bloei.

Ideale VPD voor Stekken

Omdat stekken babyplanten zijn, kunnen ze nog niet veel stress aan omdat het wortelstelsel nog niet volledig ontwikkeld is. Je streeft dus naar een hoge luchtvochtigheid en een VPD aan de lage kant, dus zo dicht mogelijk bij 0,5 - 0,7 kPa.

Ideale VPD voor de Groeifase

In de vegetatieve fase worden je cannabisplanten groter en steviger, dus kun je de luchtvochtigheid een beetje verlagen om de VPD te verhogen. Hiermee verhoog je ook de opname van water en voedingsstoffen, maar let op dat je de VPD niet té veel verhoogt, want dan sluiten de stomata en nemen je planten minder CO2 op — wat juist heel belangrijk is tijdens de vegetatieve fase.

Dit komt doordat CO2 een belangrijk bestanddeel is van de moleculen waaruit de structurele delen van je planten bestaan. De ideale VPD voor de groeifase is dus rond de 0,7 - 1,0 kPa.

Ideale VPD voor de Bloeifase

Zodra je planten aan de bloeifase beginnen, zijn ze sterk genoeg voor een hogere VPD, maar de bloemen zijn gevoelig, dus je moet hoge luchtvochtigheid vermijden terwijl de VPD toch toeneemt. De ideale VPD voor de bloeifase ligt rond de 1,0-1,4 kPa.

6. Hoe Verander Je de VPD

Er zijn verschillende manieren om de VPD te beïnvloeden. Dit kan door de volgende factoren te wijzigen:

• Temperatuur;
• Luchtvochtigheid
• Of lichtintensiteit.

Hier zijn een paar eenvoudige manieren om dat te doen!

Temperatuur

VPD verhogen: Een verwarming aanzetten of de airco uitzetten verhoogt de VPD omdat warme lucht meer waterdamp kan bevatten.

VPD verlagen: De airco aanzetten verlaagt de VPD omdat koude lucht minder waterdamp vasthoudt.

Luchtvochtigheid

VPD verhogen: Het gebruik van een luchtbevochtiger verlaagt de VPD, omdat het vochtgehalte van de lucht stijgt.

VPD verlagen: Het gebruik van een ontvochtiger verhoogt juist de VPD omdat het vocht uit de lucht gehaald wordt.

Lichtintensiteit

VPD verhogen: Meer lichtintensiteit, bijvoorbeeld door lampen lager te hangen of meer lampen toe te voegen, verhoogt de bladtemperatuur en daarmee de VPD.

VPD verlagen: De lichtintensiteit verlagen door lampen hoger te hangen of lampen te verwijderen, verlaagt de bladtemperatuur en dus de VPD.

7. Veelgestelde Vragen over Vapor Pressure Deficit

Dat was het — alles wat je moet weten over VPD en de invloed op je planten. Hoe diepgaand we het onderwerp ook behandelen, er zijn altijd kwekers met meer vragen. Laten we dus snel de meest gestelde vragen over VPD doorlopen.

Wat is het verschil tussen VPD en relatieve luchtvochtigheid?

VPD is het verschil tussen de dampdruk van een plant en die van de omringende lucht. Relatieve luchtvochtigheid is simpelweg een maat voor de hoeveelheid waterdamp in de lucht ten opzichte van het maximaal mogelijke.

Moeten thuiskwekers zich echt druk maken om VPD?

Dat hangt af van je doelen. Wil je de kwaliteit en opbrengst maximaliseren? Dan is het antwoord zeker ja. Ben je een hobbykweker en wil je enkel gezonde planten? Dan hoeft het niet perse. Let wel: VPD is een vrij gevorderde parameter om in de gaten te houden. Als je net begint met cannabiskweek, zijn er eerst belangrijkere zaken om je op te focussen — zoals het op orde krijgen van temperatuur en luchtvochtigheid.

Wat is de optimale VPD voor mijn kweekruimte?

Dat hangt af van de soort planten die je kweekt: verschillende soorten hebben andere voorkeuren. Voor cannabis ligt de optimale VPD meestal tussen 0,5 en 0,9 kPa tijdens de groei, langzaam oplopend tot 1,2 à 1,6 kPa aan het eind van de levenscyclus.

Zijn er nog andere factoren die VPD beïnvloeden naast temperatuur en luchtvochtigheid?

Ja, dat zijn er zeker. Er zijn allerlei omgevingsfactoren die invloed kunnen hebben op VPD, zoals hoogte, luchtdruk en het soort/de hoeveelheid bemesting. Neem deze dus altijd mee in het opzetten van je kweekruimte.

Is er een manier om VPD in mijn kweekruimte te meten?

Jazeker. Er zijn verschillende producten op de markt waarmee je eenvoudig en snel VPD in je kweekruimte kunt meten. Door hierin te investeren kun je de VPD real-time monitoren en indien nodig andere klimaatfactoren bijstellen. Het beste betaalbare VPD-meetinstrument voor thuis is de Bluelab Guardian Monitor. Dit apparaat meet temperatuur, luchtvochtigheid en VPD tegelijkertijd en geeft daarmee een compleet beeld van de omgeving.

Welke problemen kunnen ontstaan bij een verkeerde VPD?

Als de VPD in je kweekruimte te laag is, kunnen je planten last krijgen van voedingstekort door oververzadiging van de omgeving. Is de VPD te hoog, dan treedt uitdroging op en kunnen planten geen voedingsstoffen opnemen. Beide scenario's leiden tot slechte groei en tegenvallende opbrengst. Door goed op de VPD te letten, kun je zorgen voor optimale plantgroei en ontwikkeling.

Hoe vaak moet ik de VPD meten?

Check de VPD in je kweekruimte minstens één keer per week. Regelmatige controle is belangrijk voor een constante en hoge kwaliteit opbrengst. Maar let wel: er zijn meer belangrijke factoren waarop je je eerst moet focussen. Als die kloppen, valt de VPD meestal vanzelf binnen het acceptabele bereik.

8. Conclusie

Vapor pressure deficit klinkt misschien ingewikkeld of enkel voor professionals, maar iedereen kan ermee werken mits je het juiste meetapparatuur hebt. Dit is de beste manier om perfecte kweekomstandigheden voor je planten te creëren, wat resulteert in gezondere planten en grotere opbrengsten.

Heb je tips voor beginnende kwekers om hun kweek naar een hoger niveau te tillen? Deel je ervaring gerust hieronder in de reacties!

EXTERNE REFERENTIES

1. Plant responses to rising vapor pressure deficit. – Grossiord, C. & Buckley, T.N. & Cernusak, L.A. & Novick, K.A. & Poulter, B. & Siegwolf, R.T.W & Sperry, J. & McDowell, N. (2020). 
2. An ecological study of vapor pressure deficit. – Huffaker, & Barton, Carl. (2021). 
3. Prediction of Vapor Pressure Deficit in Greenhouse Environment. – Shamshiri, Redmond. (2014). 
4. Relative humidity or vapor pressure deficit. Ecology. – Anderson, D.B.. (1936).