HIV i konopie: Potencjalna terapia czy ryzykowny interes?

• 1. Dlaczego osoby z hiv sięgają po konopie?
• 2. Korzyści i mechanizmy działania
• 2. a. Właściwości przeciwzapalne
• 2. b. Łagodzenie bólu neuropatycznego
• 2. c. Redukcja nudności
• 2. d. Stymulacja apetytu
• 2. e. Poprawa nastroju
• 2. f. Lepszy sen
• 2. g. Hamowanie aktywności wirusa
• 3. Więcej korzyści czy ryzyka?
• 3. a. Funkcje poznawcze
• 3. b. Trzymanie się terapii
• 4. Dalsze korzyści z używania konopi przez osoby z hiv
• 4. a. Redukcja użycia opioidów
• 4. b. Większa aktywność fizyczna
• 5. Cbd: nieodurzająca legalna alternatywa
• 6. Nadchodzące badania
• 7. Podsumowanie

Przeszliśmy długą drogę od czasów, gdy diagnoza HIV była wyrokiem śmierci. Dziś, dzięki pojawieniu się terapii antyretrowirusowej (ART), osoby zakażone wirusem HIV mogą prowadzić długie, produktywne, szczęśliwe i stosunkowo zdrowe życie, ponieważ dostępne leki pomagają utrzymać chorobę pod kontrolą.

Jednak perspektywy dla osób żyjących z HIV (PLWH, z ang.) nie zawsze są tak optymistyczne. Obecność wirusa w organizmie oraz skutki uboczne leków ART zbierają swoje żniwo. Właśnie tutaj konopie mogą pomóc, ponieważ różne grupy pacjentów tradycyjnie używały tej rośliny w celu radzenia sobie z wieloma objawami towarzyszącymi HIV. Z drugiej strony, stosowanie konopi w przypadku HIV budzi niepokój wielu lekarzy, ponieważ nadal nie wiemy wszystkiego o tym, jak wpływają na zdrowie osób zakażonych HIV, jakie mogą być długoterminowe konsekwencje ich używania oraz jak oddziałują z terapiami przeciwwirusowymi.

W tym artykule przyjrzymy się obecnemu stanowi badań. Mamy nadzieję, że pozwoli nam to wyciągnąć praktyczne wnioski na temat korzyści i zagrożeń związanych ze stosowaniem konopi przez osoby z HIV.

Dlaczego osoby z HIV sięgają po konopie?

Podobnie jak w przypadku innych poważnych chorób, takich jak nowotwory czy stwardnienie rozsiane, pacjenci z HIV stosują konopie, aby złagodzić różne dokuczliwe objawy, z nadzieją, że coś co sprawia, że czują się lepiej, pomoże także w walce z samą chorobą. Im więcej badań nad tą niesamowitą rośliną, tym częściej uważa się, że konopie mogą przynosić korzyści daleko wykraczające poza leczenie samych objawów.

Tak czy inaczej, pacjenci z HIV i AIDS byli jednymi z pierwszych, którzy zaczęli stosować medyczną marihuanę, i nadal używają jej częściej niż ogół populacji. Wielu z nas słyszało anegdotyczne historie o osobach zakażonych HIV wprowadzających konopie do swojego życia; niektórzy takich pacjentów znają osobiście. Badania naukowe potwierdzają, że stosowanie konopi jest powszechne w grupach HIV-pozytywnych.

Jedno badanie analizowało pacjentów z HIV w dużej klinice i wykazało, że aż jedna trzecia z nich używała konopi w celu łagodzenia objawów. Najczęściej zgłaszane korzyści to:

Zastrzeżeniem jest fakt, że znaczna mniejszość respondentów (47%) stwierdziła, że stosowanie marihuany negatywnie wpływa na ich pamięć.

Inne badanie oceniło, jaki odsetek pacjentów z HIV/AIDS używał marihuany w ciągu poprzedniego miesiąca – wskaźnik ten sięgnął 23%. Najczęściej zgłaszane korzyści to:

• Łagodzenie lęku i/lub depresji (57%)
• Poprawa apetytu (53%)
• Zwiększona przyjemność (33%)
• Redukcja bólu (28%)

Korzyści i mechanizmy działania

Niektóre z korzyści zgłaszanych przez pacjentów z HIV są tak często powtarzane i obserwowane od dekad, że nie ma co do nich większych wątpliwości. Co więcej, naukowcy zaczęli badać potencjalne mechanizmy odpowiedzialne za pozytywne działanie konopi i część z nich już odkryli. Przyjrzyjmy się im bliżej.

Właściwości przeciwzapalne

Udowodniono, że kannabinoidy wykazują działanie przeciwzapalne, a stan zapalny odgrywa istotną rolę w wielu chorobach, w tym HIV. Niestety, pacjenci żyjący z HIV częściej chorują na inne schorzenia – choroby serca, cukrzycę czy nowotwory – a w ich przebiegu przewlekły stan zapalny jest kluczowy. Dwa główne składniki konopi – THC i CBD – od dawna są badane jako potencjalne immunomodulatory, jednak większość badań prowadzono na hodowlach tkanek i modelach zwierzęcych, a danych z badań klinicznych jest wciąż niewiele.

Jedno badanie wykazało, że aktywacja receptora CB₂ może pomóc ograniczyć rozprzestrzenianie się HIV w organizmie. Receptory CB₂ występują licznie w przewodzie pokarmowym i są celem zarówno dla CBD, jak i THC. W jednym z badań laboratoryjnych małpy zarażono wirusem podobnym do HIV i leczono THC. Ten główny psychoaktywny związek marihuany złagodził przebieg choroby i poprawił stan jelit.

U osób z HIV stosowanie konopi powiązano z niższym poziomem niektórych komórek i białek związanych z postępem HIV oraz problemami zdrowotnymi.

Ze wszystkich kannabinoidów naukowcy szczególnie chętnie badają CBD, ponieważ nie wywołuje ono odurzenia, a zarazem wykazuje duży potencjał leczniczy. Udowodniono, że ten związek obniża stan zapalny w komórkach mózgowych zakażonych HIV. Neurozapalenie wywołane przez HIV może wywołać efekt domina – aktywuje zakażone komórki w mózgu, które następnie replikują się i rozprzestrzeniają wirusa na resztę organizmu. CBD przerywa ten proces, obniżając stan zapalny i utrzymując komórki w stanie uśpienia.

W kolejnym badaniu na ludzkich komórkach zakażonych HIV także wykazano przeciwzapalne działanie CBD. Podstawowy mechanizm polegał tu na zmniejszonej produkcji cytokin i chemokin – związków pogłębiających stan zapalny. Dla dociekliwych: CBD dezaktywowało również białko kaspaza-1 oraz zmniejszało aktywność genu NLRP3, ważnych punktów w drodze zapalnej. Co więcej, CBD znacząco zmniejszyło obecność wirusa w komórkach.

Łagodzenie bólu neuropatycznego

Ból neuropatyczny – doświadczany jako „mrowienie”, zwłaszcza w dłoniach i stopach – jest bardzo powszechnym objawem u osób z HIV. Może być spowodowany zarówno samym wirusem, jak i lekami stosowanymi w terapii. Ten rodzaj bólu może dramatycznie pogarszać jakość życia pacjentów – skuteczny lek jest tu bardzo potrzebny.

Istnieją badania na zwierzętach i ludziach sugerujące, że konopie oraz ich składniki mogą pomagać w łagodzeniu bólu neuropatycznego. W jednym badaniu na szczurach CBD skutecznie łagodziło ból oraz równocześnie zmniejszało stan zapalny. Badanie to wykazało, że podawanie gryzoniom CBD zmniejszało produkcję szeregu substancji prozapalnych w ich organizmach, co przekładało się na obniżenie poziomu bólu neuropatycznego.

Inne badanie określiło rzeczywisty cel, na który działają składniki konopi podczas łagodzenia bólu. Generalnie kannabinoidy oddziałują na receptory CB₁ i CB₂, ale w tych eksperymentach na gryzoniach naukowcy stwierdzili, że łagodzenie bólu neuropatycznego wynikało z aktywacji innego typu receptora – receptorów glicynowych α3.

Przechodząc do badań klinicznych, jedno z nich objęło pacjentów z HIV i bólem neuropatycznym i wykazało, że palenie konopi zmniejszało codzienny ból o 34%, wobec 17% po placebo. W innym badaniu redukcja bólu związanego z neuropatią czuciową wyniosła aż 52% w grupie użytkowników konopi, wobec 24% w grupie placebo. Te wyniki oraz liczne relacje pacjentów sugerują, że konopie to obiecujące rozwiązanie dla osób z HIV i bólem neuropatycznym.

Redukcja nudności

Ludzie stosują konopie na mdłości i wymioty od wieków, a we współczesności pierwszymi pacjentami byli m.in. chorzy leczeni chemioterapią. W przypadku HIV, nudności i wymioty są częstym skutkiem ubocznym niektórych leków, zwłaszcza inhibitorów proteazy, dlatego działanie przeciwwymiotne konopi może być szczególnie cenne.

Niestety, przeciwwymiotne efekty nie były szczegółowo badane u pacjentów z HIV, choć obserwowano je podczas innych badań. W jednym badaniu analizowano działanie dronabinolu – syntetycznego THC – i wykazano zmniejszenie nudności u pacjentów z AIDS. Naukowcy sugerują, że konopie mogą być opcją dla osób, u których standardowe leki przeciwwymiotne nie działają.

Pacjenci muszą jednak zachować ostrożność – konopie mogą spłatać przykrą niespodziankę. Coraz częściej pojawiają się doniesienia o Zespole Przewlekłych Wymiotów po Kannabinoidach (CHS), czyli rzadkiej, ale uporczywej reakcji, podczas której użytkownik zaczyna nieustannie wymiotować po użyciu marihuany. Zazwyczaj dotyka to bardzo niewielu, długotrwale i intensywnie palących, jednak niektórzy pacjenci medyczni muszą korzystać z dużych ilości konopi i są bardziej narażeni na CHS.

Stymulacja apetytu

Kolejna dobrze znana zaleta konopi, szczególnie przydatna dla osób z HIV, to ich działanie pobudzające apetyt. Brak apetytu i utrata masy ciała to poważne problemy, mogące prowadzić do syndromu wyniszczenia AIDS – traci się wtedy powyżej 10% masy ciała oraz przez ponad 30 dni doświadcza biegunki lub gorączki.

Standardową terapią w tym przypadku jest pobudzanie apetytu, zazwyczaj lekiem o nazwie octan megestrolu (Megace). Wśród substancji podobnych do konopi, jedynie dronabinol (Marinol), czyli syntetyczne THC, był szerzej przebadany. Ta forma rzeczywiście poprawiała apetyt u pacjentów z AIDS, pomagając im utrzymać stabilną wagę.

Choć dronabinol podaje się doustnie, wielu pacjentów woli naturalne konopie – palą tyle, by poczuć ulgę w objawach i poprawić apetyt. To skłoniło badaczy do sprawdzenia bezpieczeństwa takiego postępowania. Niewielkie badanie z 2000 roku wykazało, że pacjenci z HIV palący marihuanę przez 21 dni nie mieli podwyższonego poziomu HIV we krwi w tym okresie. Autorzy sugerują, że medyczna marihuana może być z powodzeniem stosowana razem z innymi lekami w terapii wyniszczenia.

Poprawa nastroju

Chociaż działanie poprawiające nastrój nie jest dla wszystkich (niektórym efekty marihuany się nie podobają), dla większości osób – i to nie tylko z HIV, ale każdej przewlekłej dolegliwości – może to być pomocne.

Ci mniej szczęśliwi, u których HIV rozwinął się w AIDS, często zmagają się z żałobą, lękiem i depresją. Niektórzy pacjenci stosujący konopie dla łagodzenia objawów fizycznych także zauważają poprawę nastroju. Ostatnie badanie Marinolu wykazało, że euforia była pozytywnym „skutkiem ubocznym” u pacjentów z AIDS i nowotworami.

Lepszy sen

Działanie konopi na sen budzi spory. Niewątpliwie wiele odmian marihuany doskonale pomaga zasnąć, ale może negatywnie odbijać się na jakości snu przy długotrwałym stosowaniu. Co więcej, jednym z częstszych objawów odstawienia konopi jest bezsenność lub gorszej jakości sen. Mimo to, solidny nocny odpoczynek, gwarantowany przez konopie – nawet za cenę potencjalnych kłopotów w przyszłości – jest niezwykle wartościowy dla osób z wyniszczającymi schorzeniami, jak HIV. Nic dziwnego, że pacjenci z HIV stosują je także na poprawę snu.

Duża ankieta wykazała, że osoby używające konopi, by się wyspać, czuły się rano bardziej wypoczęte i sprawne w porównaniu z tymi, którzy używali tradycyjnych uspokajaczy lub żadnych leków. Zgłaszały też mniej bólów głowy i mniejsze mdłości. Jednakże – w odniesieniu do innych leków nasennych – konopie częściej powodowały u nich senność, lęk i drażliwość następnego dnia rano.

Kolejne badanie objęło pacjentów z HIV i zaburzeniami snu – 71% z nich zgłaszało poprawę po zastosowaniu medycznych konopi. Dodatkowo, 39% pacjentów było w stanie ograniczyć lub całkowicie odstawić leki nasenne na receptę. Jedynie 21% osób doświadczyło działań niepożądanych, które jednak nie były na tyle uciążliwe, by zaprzestać stosowania konopi.

Hamowanie aktywności wirusa

Typowym motywem wielu badań nad konopiami jest początkowe sprawdzanie ich działania na objawy choroby, po czym naukowcy odkrywają, że mogą działać u źródła problemu – pomagać w leczeniu schorzenia. W badaniach nad HIV pytanie brzmi: czy konopie mogą hamować aktywność wirusa?

Jedno badanie objęło osoby leczone ART i wykazało, że ci stosujący także konopie mieli szybszy spadek poziomu DNA HIV. Ten spadek oznacza zmniejszenie ilości materiału genetycznego wirusa w organizmie, co jest kluczowym wskaźnikiem skuteczności terapii antyretrowirusowej.

Inne badanie analizowało intensywne używanie konopi przez pacjentów z HIV leczonych ART. Wykazano spadek częstości aktywnych i zapalnych komórek odpornościowych u osób często używających konopi, co sugeruje korzystny wpływ konopi na redukcję przewlekłego stanu zapalnego i aktywacji układu immunologicznego podczas terapii ART.

Więcej korzyści czy ryzyka?

Podczas gdy niektóre efekty konopi u pacjentów z HIV (patrz wyżej) są badane pod kątem korzyści, inne budzą obawy. Czasem jednak możliwe ryzyko może się okazać… ulgą.

Funkcje poznawcze

Jedną z głównych obaw pacjentów z HIV jest pogorszenie funkcji mózgu, zwłaszcza z wiekiem. Wirus powoduje zapalenie i uszkodzenie nerwów, a skoro długość życia pacjentów z HIV niemal dorównuje już ogółowi społeczeństwa, skutki te narastają wraz z wiekiem.

Oczywiste jest, że podczas odurzenia marihuaną funkcje poznawcze – uwaga czy pamięć – są pogorszone. U osób długo i intensywnie palących osłabienie funkcji poznawczych może być widoczne także w okresach abstynencji. Badania sugerują również, że bardzo wczesne rozpoczęcie przygody z konopiami (np. w wieku nastoletnim) może nawet wpływać na obniżenie IQ.

Można by się spodziewać, że u osób z HIV pogorszenie funkcji poznawczych jest jeszcze większe, jednak nie zawsze tak się dzieje. Jedno badanie oceniające stosowanie konopi a upośledzenie poznawcze (NCI) wykazało, że konopie mogą wręcz działać ochronnie na układ nerwowy. Badacze zauważyli, że to pozytywne działanie może wynikać z właściwości przeciwzapalnych konopi.

Inne badanie z 2021 roku przyjrzało się intensywnemu używaniu konopi przez osoby HIV+. Naukowcy wykazali, że osoby z rozpoznaniem „zaburzenia używania konopi” (CUD) miały lepsze wyniki w testach sprawdzających szybkość przetwarzania, uczenie i pamięć wzrokową oraz zdolności motoryczne niż osoby bez doświadczenia z konopiami.

Podsumowując, podobnie jak u starszych użytkowników, także mózgi pacjentów z HIV mogą czerpać korzyści z konopi – zarówno medycznych, jak i rekreacyjnych. Niemniej te efekty podlegają dalszym badaniom, by określić pełen zakres ryzyka i korzyści.

Trzymanie się terapii

Kolejna kwestia to wpływ konopi na regularność i sumienność w przyjmowaniu leków ART. Jedno badanie wykazało niższe przestrzeganie zaleceń lekarskich wśród starszych pacjentów używających konopi względem osób, które ich nie stosowały.

Dane jednak bywają sprzeczne. Inne badanie opublikowane w 2017 roku nie wykazało pogorszonej regularności leczenia ART u intensywnych użytkowników konopi – chyba że równolegle dochodziło do nadużywania alkoholu. Kolejne badanie z 2005 roku wykazało, że pacjenci z HIV stosujący konopie przeciwko nudnościom lepiej trzymali się zaleceń terapeutycznych niż ci, którzy używali ich z innych powodów lub rekreacyjnie.

Relacja ta jest więc bardzo złożona i zależy od wielu czynników – potrzeba tu większej liczby badań. Tak czy inaczej, pacjenci z HIV powinni pamiętać, jak ważna jest regularność leczenia ART, gdyż to od niej zależy długoterminowy efekt terapii.

Dalsze korzyści z używania konopi przez osoby z HIV

Nadal nie wszystko wiadomo o interakcji konopi, objawów HIV i samego wirusa, ale obecne badania sugerują jeszcze więcej potencjalnych korzyści niż opisane wyżej. Oto kilka przykładów:

Redukcja użycia opioidów

Medyczna marihuana regularnie przewija się jako bezpieczniejsza alternatywa dla opioidowych leków przeciwbólowych. Jedno z badań opublikowane w styczniu 2018 roku potwierdza, że pacjenci z przewlekłym bólem, którzy sięgają po konopie, rzadziej stosują opioidy – groźniejsze z uwagi na ryzyko uzależnienia i zgonu z powodu przedawkowania.

Większa aktywność fizyczna

Ruch to podstawa zarówno dla osób zdrowych, jak i tych z przewlekłymi schorzeniami, a wszystko co motywuje do większego i regularniejszego wysiłku, zasługuje na uwagę. Badanie z 2023 roku zbadało związek między używaniem substancji psychoaktywnych a aktywnością fizyczną u osób z HIV, przewlekłym bólem i depresją. Wykazano, że użytkownicy konopi częściej podejmowali intensywną aktywność fizyczną niż osoby niekorzystające z konopi – prawdopodobnie dzięki łagodzeniu bólu. Tym samym konopie mogą wpływać korzystnie na ogólny stan zdrowia i dobrostan pacjentów z HIV.

CBD: nieodurzająca legalna alternatywa

Pewnie zauważyłeś, że w powyższych badaniach najczęściej analizowaną substancją była kannabidiol (CBD). Wynika to głównie z faktu, że nie jest psychoaktywny i przyciąga uwagę środowiska medycznego. Kolejną zaletą CBD względem THC lub produktów z całych roślin konopi jest jego legalność w wielu krajach. Dzięki temu pacjenci z HIV, którzy nie lubią odurzenia, nie chcą łamać prawa lub mają uprzedzenia wobec konopi, często wybierają właśnie CBD – dostępne w postaci żelków, olejku czy kremu.

CBD może delikatnie łagodzić ból, pomagać na mdłości, obniżać stan zapalny, ale prawdopodobnie nie pomaga w samej infekcji HIV. Ważne są też inne kwestie: CBD wprawdzie jest legalne, nieodurzające i pozbawione poważniejszych działań niepożądanych, ale żadne leki na bazie CBD nie zostały jeszcze zatwierdzone przez FDA do leczenia HIV lub AIDS, a potencjalna interakcja CBD z lekami ART jest słabo przebadana.

Osobom z HIV, które chcą wypróbować kannabidiol, zalecamy, by zaczynały od małych dawek i stopniowo je zwiększały zgodnie z potrzebami.

Nadchodzące badania

W epoce prohibicji badano głównie negatywne skutki konopi i ich rzekome zagrożenia społeczne. Dopiero od niedawna badacze coraz mocniej koncentrują się na potencjalnych zastosowaniach terapeutycznych. I ten trend dotyczy także badań nad HIV.

Jedno z przyszłych badań przyjrzy się zdrowiu serca osób z HIV używających konopi. Kardiolodzy porównają obecność THC i CBD we krwi i moczu z funkcją i strukturą serca badanych, wykorzystując rezonans magnetyczny. Głównym celem będzie oszacowanie wpływu stanu zapalnego jako czynnika ryzyka chorób kardiologicznych.

Inne badanie na Uniwersytecie Florydy obejmie 400 HIV-pozytywnych użytkowników medycznej marihuany, śledzonych przez 5 lat pod kątem częstotliwości i ilości spożywanej konopi oraz składu chemicznego. Wyniki zostaną zestawione z efektami leczenia objawów, a naukowcy chcą też ocenić, jak stosowanie konopi wpływa na myślenie, pamięć i planowanie u osób z HIV.

Tymczasem naukowcy z Uniwersytetu Mississippi otrzymali grant na badania nad przeciwzapalnym i przeciwbólowym działaniem konopi u pacjentów z HIV. Celem jest wyłonienie takich kannabinoidów, które mogą przynosić ulgę bez ryzyka uzależnienia.

Podsumowanie

Na podstawie dostępnej wiedzy, konopie od dawna są obiecującą rośliną leczniczą dla osób żyjących z HIV. Potencjalne korzyści wykraczają poza samo łagodzenie objawów takich jak zapalenie, ból, brak apetytu, zaburzenia snu, lęk czy depresję. Dane sugerują, że konopie mogą jeszcze bardziej poprawić jakość życia pacjentów, ograniczać konieczność stosowania niebezpiecznych leków, a nawet łagodzić negatywne skutki działania wirusa.

Pacjenci z krajów, gdzie medyczna marihuana jest legalna i dostępna, powinni rozważyć ją jako realną opcję terapeutyczną, oczywiście po konsultacji z lekarzem. Chociaż wątpliwości i pytania dotyczące możliwych – w tym długoterminowych – skutków ubocznych pozostają, można mieć nadzieję, że prowadzone badania wkrótce wypełnią luki wiedzy o relacji konopi i HIV.