Lollipopping: Daha Büyük Tomurcuklar İçin Kenevir Bitkisi Tekniği

• 1. Lollipopping’in anlamı
• 2. Neden lollipopping yapılır?
• 2. a. Sog (yeşillik denizi) ve scrog
• 2. b. Autoflowerlarda lollipopping: faydalar ve tehlikeler
• 2. c. Neden açık alanda lollipopping gerekmez
• 3. Lollipopping nasıl yapılır?
• 3. a. İstenmeyen büyümeleri nasıl budamalı
• 3. b. Çiçeklenme başlamadan Önce yapmak daha İyi
• 3. c. Hepsini bir anda mı azar azar mı yapmalı?
• 4. Lollipopping’de genetik neden Önemlidir?
• 5. Sonuç

Eğer kenevir tohumları yetiştirirken minik ‘patlamış mısır’ tomurcuklarını görmekten hoşlanmıyorsanız, mutlaka lollipopping (diğer adıyla alt dalların uzaklaştırılması) yöntemini öğrenmelisiniz. Lollipopping, bitkinin alt kısmındaki tomurcuk ve dalların yeterince ışık alamadığı ve gelişmediği için alınması demektir. Bitkinin enerjisini üstteki kolalara yönlendirmesi, onların daha iri ve sağlam olmasını sağlar. Lollipopping, fotoperiyodik ve non-autoflower kenevirlerde 12/12 çevrilmeden hemen önce yapılırsa daima faydalıdır. Ancak autoflowerlarda lollipopping biraz risklidir ve hatta daha düşük verime yol açabilir. Fakat şundan emin olun: Geriye kalan tomurcukların kalitesi birinci sınıf olacaktır. Yazının devamında lollipopping yapmanın ve yapmamanın faydalarını, doğru zamanlamayı, tomurcukların yeterince ışık almasına nasıl yardımcı olacağınızı ve hangi tomurcuk bölgelerinin budanacağını öğreneceksiniz.

Lollipopping’in Anlamı

Lollipopping, kenevir bitkisinin alt kısmını seyrekleştirmek ve aşağıdaki tüm dalları tamamen çıplak bırakmak anlamına gelir. Üstte ise sadece birkaç boğum kalır ve bitki lolipop gibi görünür. Terim de buradan gelir.

Neden Lollipopping Yapılır?

Kenevir bitkilerini içeride yetiştirdiğinizde, kullandığınız ışıkların etkili mesafesi sınırlıdır. Üstteki tomurcuklar yeterince enerjiyle büyük ve yoğun olurken, alt kısımda kalan çiçekler ve dallar ışık gölgesinde kalır veya sadece menzil dışında olur.

Not: Ek yan ışıklar kullansanız bile, üst ve alt dallar arasındaki fark yine de olur. Sadece ışık yakınlığı değil, tomurcuğun daldaki konumu da önemlidir. ‘Tepe baskınlığı’ sayesinde en iyi şeyler üstlere gider.

Tüm bu nedenle, alt tomurcuklar küçük, gevşek ve çok az veya hiç trikom içermez. Hasat edip kuruttuğunuzda bu tomurcuklar genellikle hiç çekiciliğe sahip olmaz, düşük etkilidir ve tadı zayıftır. Bunlardan kurtulup bitkinin enerjisini başka yerlere yönlendirmek için lollipopping tekniğini kullanmak en iyisidir. Lollipopping, budama adı verilen başka bir seyrekleştirme tekniğiyle birlikte yapılmalıdır. İkisi aslında benzer; ama budama, diğer dallar tarafından gölgede kalan veya tepe kısmı çok kalınlaştıran uzun dalların budanmasıdır.

Keneviri kendi haline bırakırsanız yine de iyi verim alırsınız; fakat çoğu yetiştirici iyi değil, harika sonuçlar ister! Kenevir bitkileri doğada gayet gür, altlardan yukarı doğru her yerden dal çıkan bir yapı sergiler. Bu, çok sayıda yaprak ve çiçek üretse de aslında sıkışık yapı, daha verimsiz ve düşük kaliteli hasata neden olur. Alt dalların çoğu üstteki yoğun gölgeden nasibini alır, alttaki yapraklar sararıp büzülür ve alt tomurcuklar üstteki kadar iri ve sertleşmez. Lollipopping, yetersiz alt büyümeyi fiziksel olarak uzaklaştırarak bu sorunu çözer.

Bu, özellikle yeni başlayanlara mantıksız gelebilir. Bir bitkinin bir bölümünü almak nasıl daha büyük ve kaliteli hasat sağlayabilir? Şöyle düşünün: Alt bileşenler de besin ve su gibi önemli kaynaklar tüketir. Ancak bu bölgeler, yeterince ışık alamadıklarından tam potansiyellerine ulaşamazlar. Canlı tutmak için bitki, azot, fosfor, potasyum, şeker, su ve proteinleri bu bölgelere dağıtır. Fakat alt dal ve yaprakları kaldırmak, bu değerli kaynakları birdenbire serbest bırakır. Bitki artık tüm enerjisini ışık gören yerlere gönderebilir. Sonuçta üstte daha iyi büyüme ve en üstte daha büyük ve kaliteli çiçekler elde edilir. 

SOG (Yeşillik Denizi) ve ScrOG

Lollipopping, LST veya super cropping gibi her türlü yetiştirme yöntemine eşlik edebilen harika bir tekniktir; fakat ScrOG tarzı kenevir yetiştirmede adeta zorunludur. ScrOG’da amaç tüm tomurcukların ışığa eşit uzaklıkta olduğu düz bir tepe örtüsü oluşturmaktır. Fakat bu durumda tepe çok yoğun olur ve örgü altındaki her şey tamamen ışık dışında kalır, budanması gerekir.

Eğer SOG (yeşillik denizi) sisteminde kenevir yetiştiriyorsanız ise, lollipopping yapıp yapmama kararı çoğunlukla bitki boyuna bağlıdır. Genelde yeterince küçüklerse, ışık en altlara kadar ulaşabilir. Dolayısıyla lollipopping her zaman gerekli değildir.

Autoflowerlarda Lollipopping: Faydalar ve Tehlikeler

Kapalı alanda yetiştirilen fotoperiyodik çeşitlerde lollipopping uygulaması gayet mantıklıdır, çünkü bu bitkiler stresten toparlanmak için gereken zamana sahiptir. Ancak otomatik çeşitlerde (auto strains) çok daha dikkatli olmak gerekir. Eğer tek önceliğiniz ağırlık ise, tomurcuk kalitesine bakmaksızın bu yöntem size göre değildir. Çünkü autoflowerlara uygulanan lollipopping strese yol açarak toplam verimi düşürebilir. Ya da düşürmeyebilir. 

Buna yanıt bulmak için aynı tohumlarla ve aynı koşullarda karşılaştırmalı bir yetiştirme yapılmalı. Tek fark alt tomurcukları budayıp budamamak olmalı. Lollipopping sonucunda daha düşük verim alsanız bile, tomurcuk kalitesi çok daha tutarlı olur, yani zayıf ‘larf’ tomurcuklarından ziyade iyi şekillenmiş ve sağlam nugs elde edersiniz.

Yani otomatiktelerde lollipopping şu sonuçlara yol açabilir:

• Daha küçük hasat (pek fark edilmez),
• Genel olarak çok daha kaliteli tomurcuk (oldukça fark edilir).

Neden Açık Alanda Lollipopping Gerekmez

Açık alanda yetişen kenevir bitkileri, ışığı kapalı alanlara göre tamamen farklı alır. Güneş gökyüzünde hareket ettikçe farklı açılardan bitkilere ışık verir. Böylece tomurcuk noktalarının çoğu gün içinde güneş alır. Yine de, tepe baskınlığı nedeniyle (yukarıda açıklandığı gibi) üst ve alt tomurcuklar arasında biraz fark olur; fakat bu fark, açık alanda lollipopping’i şart kılacak kadar büyük değildir. Alt kısmı budamak, yine farklı nedenlerle (örneğin; yere yakın bayat havanın birikmesini önlemek için) faydalı olabilir.

Lollipopping Nasıl Yapılır?

En az bir-iki hasat yapmış yetiştiriciler genelde bitkide nerede iyi kalite tomurcuk aldıklarını bilirler. Bu, ışıkların ne kadar güçlü ve delici olduğuna göre değişir. Kalitesiz olacağına inandığınız tomurcukları kaldırın. Hiç deneyiminiz yoksa, iyi bir kural; bitkinin alt üçte birlik kısmını budamaktır. Bazı yetiştiriciler alt %50’yi bile alır; fakat bu durumda verim mutlaka azalır. Yine de CFL, T5 veya zayıf ışık penetrasyonlu başka aydınlatmalarda bu iyi olabilir. Diğer çoğu durumda aşırıya kaçmayın.

Bunu ters şekilde de yapabilirsiniz: Ne kadar budayacağınıza değil, kaç boğum bırakacağınıza karar verin. Genellikle yetiştiriciler tepeden 4-5 boğumu bütün bırakır. Daha zayıf ışıkta bu 3-4 boğuma kadar inebilir.

Lollipopping teknikleri: Tek-boğumlama

Lollipopping aslında alt yaprak ve dalların alınması demektir ve birkaç farklı tekniği vardır. Bitkileri lollipoplamanın temel yolunu okumadan önce, biraz daha deneyimli yetiştiricilerin nasıl yaptığını okumakta fayda var; böylece ne şekilde ve hangi zamanda yaparsanız yapın iyi sonuçlar alabileceğinizi görebilirsiniz.

Bir de tekne zamanı ve emeği azaltan, nispeten yeni bir lollipopping tekniği olan Tek-boğumlama (One-nodding) var. Bu teknik, bitkilerinizi 12/12 ışık periyoduna geçtiğiniz aynı gün lollipoplamanızı gerektirir ve adından da anlaşılacağı üzere, son node'a kadar olan tüm yapraklar alınır, yani her dalda son boğuma kadar lollipop yapılır. Bu tekniğin diğerlerinden daha iyi olacağını söylemiyoruz ama ana mantığı, yani alt büyümeyi almak koşuluyla, değişik şekillerde de aynı sonucu elde edebileceğinizi gösteriyor.

İstenmeyen Büyümeleri Nasıl Budamalı

Lollipopping işlemini elle veya makas, budama makası gibi aletlerle yapabilirsiniz. Hangisi size uygunsa. Tomurcuk noktası halen küçükse, yani bitki henüz ona çok enerji harcamamışsa, en kolayı tırnağınızla koparmaktır. Fakat alınacak yan dal kalın veya odunsuysa makas kullanın. Makaslar mutlaka temiz, çoklu kesim yapacaksanız alkolle sterilize edilmiş olmalı.

Önce yelpaze yaprağı gövdeye/dala mümkün olduğunca yakın alın. Sonra yan gelişmeyi—yani gelecek tomurcuk noktasını—boğumdan çıkarın.

Çiçeklenme Başlamadan Önce Yapmak Daha İyi

Çoğu yetiştirici, lollipopping’in oldukça stresli bir teknik olduğu ve birkaç gün büyümeyi yavaşlatabileceği konusunda hemfikirdir. Yanlış yaparsanız verimi de düşürebilir. Dolayısıyla amacınız en az zararla en doğru anı seçmek olmalı. Genel tavsiye lollipopping’in vejetatif evrenin tam sonunda yapılmasıdır. Fotoperiyodik çeşitlerde, 12/12’ye çevirmeden 2-3 gün önce yapın. Autoflowerlarda ise ilk pistilleri (dişi tüyler) boğumlarda gördüğünüzde, fakat tepede tam çiçek oluşmaya başlamadan önce yapılmalı. Sonradan bitkinin alt üçte birinde arada kalanları görebilirsiniz. Bunları da budayabilirsiniz.

Tabii ki gerçek hayatta pek çok kişi bitkileri zaten çiçeklenmeye geçtikten sonra, hangi tomurcukların potansiyeli olduğunu görünce lollipopping yapmaya karar verir. O yüzden birçok yetiştirici; çiçeğe geçmiş ilk hafta, 2. haftada hatta daha geç de bu işlemi uygular. Kimileri için bu standarttır.

Kenevir forumlarını okursanız onlarca görüş bulursunuz. Bazı kişiler ilk iki haftanın en hassas dönem olduğunu, o yüzden bu süreden sonra—yani 3., 4. hafta veya bitki boy atmayı tamamen bitirince—5. ya da 6. haftada yapılması gerektiğini söyler. Bazıları ise stresten erken ne kadar çabuk kurtulunursa o kadar iyi olduğunu savunur.

Tahmin yürütmeyin! Lollipopping’i tomurcuklanma başlamadan önce yapın. Böylece bitkileriniz, farklı stresten toparlanmakla değil direkt çiçeklenmeye odaklanır. Vejetatif dönemde lollipopping biraz öngörü ve yetenek ister, ama değer.

Hepsini Bir Anda mı Azar Azar mı Yapmalı?

Hangisi daha az stres yaratıyorsa. Otomatiklerde lollipopping yaparken başlamadan önce az biraz budayın, bitkinin tepkisine bakın. Yavaşlamıyorsa kalan kısmı da tek seferde alın. Ya da bir yelpaze yaprak, bir tomurcuk noktası şeklinde tek tek ilerleyin—yeter ki çiçeklenme bölgeleri iyi ışık alsın. Not edin ki bu durumda işleminiz çiçeklenme dönemine kadar sarkar ve bu durumda daha fazla stres yaratabilir. Ne yaparsanız yapın, yüksek stres yöntemlerinin ancak sağlıklı ve güçlü bitkiler için uygun olduğunu unutmayın. Bitki zaten şoktaysa ve büyümüyorsa—dokunmayın! En azından toparlayana kadar.

4. Lollipopping’de Genetik Neden Önemlidir?

Bitkinin genetik yapısı, uyguladığınız her türlü stres ve çevresel faktöre—lollipopping ve her tür budama dahil—verdiği tepki üzerinde büyük rol oynar. Bu makaleden öğrendiğimiz üzere lollipopping, özellikle autoflower'lar için oldukça streslidir. Otomatiklerde son isteyeceğiniz şey strese sokmaktır; çünkü beklenenden çok erken çiçeklenme başlatıp verimi ciddi şekilde düşürebilirsiniz. Yeterli ışık olsa bile dengesiz genetik, bazı yetiştirme tekniklerine bitkinin olumsuz tepki vermesinin ana sebebidir, bu yüzden yıllardır bu işi yapan saygın bir üreticiden birkaç lira fazla ödemek, güvenilir genetik almak çok önemlidir. Başka üreticilerden alınan otoların budamaya ya da strese neredeyse hiç dayanamadığı ve sadece 7 gram içilebilir çiçek ürettiği sayısız durum olmuştur ki bu, alan ve elektrik kaybıdır.

Bu, sadece autoflowerlar için geçerli değildir; pek çok fotoperiyot çeşit de çok hassas genetiklere sahiptir. Bazı yetiştiriciler çiçeklenmenin ilk iki haftasından sonra fotoperiyotlarda lollipopping yapmış ve aşırı stres nedeniyle tüm bitkiler hermafrodit olmuş, tüm verimi mahvetmiştir. Yani, genetiği ve üreticiyi araştırmadan tohum alıp büyütmeyin; bu yüzden önemlidir. Bu eğitimi yaparken en az iki bitkiyle deneme yapmak da iyi bir fikir. Sonuçta her bitki farklı olduğu için, lollipopping/budamanın sizin ortamınızda işe yarayıp yaramadığını en iyi biriyle ağır lollipopping yapıp diğerini kendi haline bırakarak gözlemleyebilirsiniz. Her iki çeşit bitkiyi de büyütün, gelişimlerine bakın ve lollipoppingli kenevir bitkileri durakladı mı gözlemleyin.

5. Sonuç

Otomatik ve fotoperiyot kenevir bitkilerinde lollipopping yöntemi çok tartışmalı olmasa da, hâlâ birçok değişken ve bilinmeyen vardır. Bir çeşidi sadece adına bakarak seçmeyin; genetiğini inceleyin ve size uyanı araştırın! Eğer budama ya da lollipopping hakkında tecrübeniz varsa ve tomurcukların yeterli ışık almasını nasıl sağladığınıza dair ipucu vermek istiyorsanız, lütfen aşağıya yorum bırakın!

Harici Kaynaklar

1. Cannabis sativa L. fotosentetik yanıtı: ışık yoğunluğu, sıcaklık ve CO2 koşulları, Physiology and molecular biology of plants: an international journal of functional plant biology. Ekim 2008.
2. Bitki Fotobiyolojisi Üzerine Güncelleme ve Kenevir Yetiştiriciliği için Çıkarımlar, Frontiers in Plant Science. Mart 2019.