Versterkt Marihuana Je Brein of Schaadt Het Juist?

• 1. Tij keert: nieuw onderzoek suggereert dat marihuana mogelijk minder cognitieve achteruitgang oplevert
• 2. Wiet is verspild aan de jeugd
• 3. Terzijde: waarom heeft cannabis eigenlijk effect op het brein?
• 4. Korte- en langetermijneffecten
• 4. a. Acute beïnvloeding
• 4. b. Langetermijngevolgen
• 4. c. Veranderingen in hersenenstructuur
• 5. Te weinig onderzoek bij mensen
• 6. Conclusie: moet je je zorgen maken?

Er is geen twijfel dat marihuana direct invloed heeft op ons brein en onze mogelijkheid om simpele puzzels uit het dagelijks leven op de automatische piloot op te lossen verandert. Weet je nog de eerste keer dat je high werd van wiet? Weet je nog dat de vertrouwde straten in je eigen stad ineens een doolhof leken? Of dat hulpeloze moment in een gesprek wanneer je ineens compleet kwijt bent waar je het net nog met je vrienden over had?

Niet gek dus dat de wetenschap tot nu toe vooral heeft gekeken naar cannabis om te onderzoeken of je er dommer van wordt, en nauwelijks naar het tegenovergestelde. Maar het tij lijkt te keren. Er is nog veel wat we niet weten over de impact van marihuana op ons cognitief functioneren, maar wie niet zonder deze stof kan of hem medicinaal gebruikt, kan eindelijk opgelucht ademhalen… en nog een trek nemen. Hopelijk brengt het je niet dichter bij dementie.

Tij Keert: Nieuw Onderzoek Suggereert dat Marihuana Mogelijk Minder Cognitieve Achteruitgang Oplevert

In een verrassende wending suggereert een nieuw onderzoek dat marihuanagebruik geassocieerd kan worden met een kleinere kans op subjectieve cognitieve achteruitgang (SCD), en dat daagt de gangbare aannames uit. De studie, gepubliceerd in het tijdschrift Current Alzheimer Research, vond dat recreatieve cannabisgebruikers "significant" minder SCD meldden, met minder verwarring en geheugenverlies ten opzichte van niet-gebruikers.

Voor deze studie werden 4.744 volwassenen van 45 jaar en ouder bevraagd over hun marihuanagebruik in de afgelopen 12 maanden. De onderzoekers kunnen alleen maar speculeren waarom recreatief gebruik een beschermende invloed lijkt te hebben op het menselijk brein.

Een mogelijke verklaring, zoals de auteurs opmerken, is dat cannabisgebruik de slaapkwaliteit verbetert en het stressniveau verlaagt—twee factoren die cruciaal zijn voor de mentale gezondheid. Of de onderzoekers ook rekening hielden met de leeftijd van de respondenten is onduidelijk. Het is bekend dat cannabisgebruik meer voorkomt onder jongere groepen, en je zou verwachten dat jongere respondenten daardoor minder verwarring en geheugenverlies ervaren vergeleken met ouderen. Ook zou je verwachten dat in die jongere groep meer recreatieve cannabisgebruikers zitten.

Ook interessant is dat medicinaal gebruik, zelfs gecombineerd met recreatief gebruik, nauwelijks samenhing met verminderde cognitieve achteruitgang. Waarschijnlijk komt dit doordat oudere, minder gezonde mensen die marihuana medicinaal moeten gebruiken, gemiddeld vaker cognitieve problemen hebben.

Buiten de reden van cannabisgebruik – medisch of niet-medisch – keek het onderzoek ook naar de frequentie en methode van consumptie. Men ontdekte dat vaker gebruik en het roken (vergeleken met vapen of edibles) allebei een zeer zwakke stijging lieten zien (statistisch niet significant genoemd) in zelfgerapporteerde mentale klachten.

Wiet is Verspild aan de Jeugd

Wie bekend is met dit onderwerp viel waarschijnlijk één belangrijk punt op in dit onderzoek: er werd uitsluitend gekeken naar mensen op middelbare leeftijd of ouder. Waarom is dat belangrijk? Steeds meer onderzoek suggereert namelijk dat het uitmaakt op welke leeftijd je voor het eerst met wiet kennismaakt.

Tieners en jongvolwassenen, zeker wie een cannabisgebruiksstoornis ontwikkelt, kunnen veel mislopen: van studies en carrière tot aan nieuwe mensen ontmoeten en reizen. Voor ouderen kan cannabisgebruik juist een nieuw perspectief bieden, zodat ze met frisse blik naar dingen kijken en kunnen ontsnappen aan vastgeroeste denkpatronen.

Er zijn diverse studies die suggereren dat vroege blootstelling aan marihuana inderdaad tot allerlei geheugen- en cognitieve tekorten later in het leven leidt. Een rattenstudie uit 2007 stelde vast dat “blootstelling aan cannabinoïden in vroege hersenontwikkeling kan leiden tot subtiele, onomkeerbare functiestoornissen bij het nageslacht.” Een andere studie uit 2005 toonde aan dat prenataal gebruik van een synthetische cannabinoïde, die aan dezelfde receptoren bindt als THC, leidde tot “een leerachterstand en minder emotionele reactiviteit bij het nageslacht.” Nog een serie experimenten, dit keer met apen, liet zien dat “blijvende effecten van THC op cognitieve capaciteiten vooral zichtbaar zijn als de blootstelling samenvalt met de ontwikkelingsfase waarin neuronale netwerken volop rijpen.”

Uit onderzoek met mensen bleek in een publicatie uit 2012 dat voortdurende cannabisgebruikers die begonnen in hun tienertijd, cognitieve problemen hadden. Zelfs als ze later stopten met blowen, kwamen hun neuropsychologische functies niet meer volledig terug.

Het probleem met zulke studies is dat ze niet kunnen bewijzen of marihuanagebruik werkelijk de oorzaak was van de cognitieve achteruitgang, of dat een onderliggend probleem leidde zowel tot de achteruitgang als tot het gebruik zelf. Zo kan een lage sociaaleconomische achtergrond zorgen voor een slechtere cognitieve ontwikkeling en tegelijkertijd de kans vergroten dat iemand op jonge leeftijd met marihuana begint en doorslaat in gebruik.

Terzijde: Waarom Heeft Cannabis Eigenlijk Effect op het Brein?

Als je marihuana gebruikt, komt er een chemische stof je lichaam binnen genaamd THC (delta-9-tetrahydrocannabinol). THC is de belangrijkste psychoactieve stof in marihuana die zorgt voor het high-gevoel. Het werkt doordat het de werking nabootst van natuurlijke neurotransmitters in je lijf, de zogenaamde endocannabinoïden, die qua structuur erg op THC lijken.

Specifiek werkt THC op CB1-receptoren. Dit zijn kleine eiwitten die aan je cellen vastzitten, chemische signalen ontvangen en cellen helpen reageren. CB1-receptoren zitten vooral in de hersenen en het zenuwstelsel, maar ook in perifere organen en weefsels.

CB1-receptoren maken deel uit van het endocannabinoïdesysteem (ECS), een complex systeem van celsignalen dat begin jaren '90 werd ontdekt door onderzoekers die THC bestudeerden. Dit systeem speelt een rol bij het reguleren van allerlei lichaamsfuncties zoals slaap, stemming, eetlust, geheugen, voortplanting en vruchtbaarheid. Je endocannabinoïdesysteem bestaat en is actief, zelfs als je geen cannabis gebruikt.

Wanneer THC echter het ECS beïnvloedt, raakt de normale werking verstoord, wat leidt tot effecten zoals veranderde waarneming, stemmingswisselingen, slechter geheugen en soms hallucinaties. Deze interactie veroorzaakt dus de psychoactieve effecten van marihuana.

Korte- en Langetermijneffecten

Om de effecten van marihuana op het brein goed te bestuderen, moeten we onderscheid maken tussen acute effecten (alleen merkbaar als je daadwerkelijk high bent), korte-termijneffecten (zoals tijdelijk slechter kunnen focussen of minder motivatie, tot uren of soms dagen na laatste gebruik), en langetermijneffecten, die kunnen blijven bestaan zelfs als je allang geen wiet meer rookt.

Acute Beïnvloeding

Niemand betwist dat high zijn op wiet je vermogen om dingen te snappen of onthouden, of goede beslissingen te nemen beïnvloedt. Toch kun je zien dat langetermijngebruikers zo veel tolerant zijn geworden dat sommige effecten niet meer optreden. Vooral relevant voor verkeersveiligheid: onderzoek laat zien dat iemands rijvaardigheid onder invloed afhangt van of ze incidentele of juist ervaren blowers zijn.

Een Australisch onderzoek mat het cognitief vermogen bij kankerpatiënten die cannabis gebruiken tegen uiteenlopende klachten. Ze kregen marihuana in een laboratorium en moesten daarna cognitietests doen. Zoals verwacht was er bij deze patiënten, die chronisch medische cannabis gebruiken, geen duidelijke achteruitgang in hun vermogen om te redeneren, onthouden of beslissen—ze zijn gewoon aangepast aan het high-zijn.

De Australische onderzoekers concludeerden ook dat de acute effecten van marihuana in het echte leven nog minder belangrijk zijn, omdat de meeste patiënten hun wiet vlak voor het slapen innemen—dan maakt korte cognitieve belemmering geen verschil.

Langetermijngevolgen

Uit onderzoek blijkt dat er meetbare verschillen zijn in denken tussen rokers en niet-rokers. Maar het is lastig de gegevens te filteren van factoren als alcohol- of andere middelengebruik en genetica of sociaaleconomische status. Rekening houdend met alles, zijn de uitkomsten op zijn best inconclusief.

Eén artikel noemt een verband tussen slechter verbaal geheugen en de totale levenslange blootstelling aan cannabis, maar géén significant verschil tussen oud-rokers en niet-rokers op andere cognitieve gebieden. Deze studie volgde 5115 mensen tussen 18 en 30 jaar oud, 25 jaar lang.

Een andere studie uit 2015 vond geen verschil in IQ bij tweelingen waarbij de één wiet gebruikte en de ander niet. Hier weegt genetica zwaarder dan gebruik.

Het National Institute of Drug Abuse stelt in haar overzicht van de beschikbare literatuur dat de resultaten niet overtuigend zijn en uitkijkt naar beter onderzoek. Met name de grote Adolescent Brain Cognitive Development (ABCD) studie, die jonge Amerikanen van de kindertijd tot in de volwassenheid volgt, moet uitwijzen of cannabis hun hersenstructuur blijvend beïnvloedt en of ze verschillen van hun niet-blowende leeftijdsgenoten.

Veranderingen in Hersenenstructuur

Ook bij de vraag of cannabisgebruik daadwerkelijk leidt tot aanpassing van de hersenmorfologie ontbreekt overtuigend bewijs. Vooral de corticale oppervlakte is interessant voor onderzoekers—dit deel van het brein is verantwoordelijk voor alle hogere denk-, besluit- en geheugentaken.

Hoewel eerder al verschillen werden gevonden, vond een studie uit 2018 geen bewijs voor structurele aanpassingen. De onderzoekers vergeleken 141 cannabissers met 120 controlegroepdeelnemers, specifiek op drie herseneigenschappen:

• corticale dikte,
• oppervlakte,
• en gyrificatie-index,

en vonden in geen van de drie verschillen tussen gebruikers en niet-gebruikers.

Hopelijk biedt de eerder genoemde ABCD-studie meer duidelijkheid.

Te Weinig Onderzoek bij Mensen

Als je het huidige wetenschappelijke werk bekijkt, valt vooral op: er zijn veel dierproeven, maar weinig studies bij mensen. Dit zal waarschijnlijk veranderen, zeker nu steeds meer mensen met cannabis in aanraking komen—vooral medicinale patiënten. Dat baart zorg bij gezondheidsprofessionals, vanwege mogelijke gezondheidsrisico’s, maar biedt ook de kans om grondig te onderzoeken of wiet ons brein om zeep helpt of niet.

Conclusie: Moet Je Je Zorgen Maken?

We weten zeker dat onze lezers hun intellect waarderen en zich niet prettig voelen bij het idee dat cannabis hun denkkracht aantast. Voor hen is er geruststelling: de ‘duivelsbladeren’ zijn niet zo slecht als propaganda het jarenlang heeft voorgesteld. Maar: brengt het toch schade toe, hoe minimaal ook? We weten het simpelweg niet zeker. En met ‘we’ bedoelen we de wetenschap zoals die nu is.

Terwijl onderzoekers zoeken naar een definitief antwoord, doe in elk geval rustig aan en laat wiet geen probleem worden. En ben je nog jong en heb je nog geen kennisgemaakt met blowen? Wacht misschien nog even tot je hersenen volledig zijn ontwikkeld, zodat je niet de nadelen ondervindt—of misschien juist wel profiteert!