การดูแลต้นแม่และวิธีทำให้ต้นแม่แฮปปี้

• 1. ต้นแม่คืออะไร?
• 2. ทำไมต้องเก็บต้นแม่ไว้?
• 3. ใครบ้างที่ได้ประโยชน์: ผู้ปลูกเชิงพาณิชย์เทียบกับมือสมัครเล่น
• 4. จะเลือกต้นแม่ดีๆ ต้องดูอะไรบ้าง?
• 5. ข้อดีของต้นแม่
• 6. วิธีเลือกและปลูกต้นแม่ที่ดีแบบทีละขั้นตอน
• 6. a. ขั้นตอนที่ 1 - เลือกสายพันธุ์
• 6. b. ขั้นตอนที่ 2 - ปลูกเมล็ดและทำโคลน
• 6. c. ขั้นตอนที่ 3 - ปลูกต้นแม่
• 7. วิธีดูแลต้นแม่ให้มีความสุข
• 8. เทคนิคฝึกต้นเพื่อรักษาสุขภาพต้นแม่ระยะยาว
• 9. คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับการดูแลต้นแม่
• 10. สรุป

ต้นแม่คือพืชที่ถูกเก็บไว้ในระยะเจริญเติบโต (vegetative stage) ให้นานที่สุดเท่าที่จะทำได้ เพื่อให้คุณสามารถตัดกิ่งสำหรับปักชำได้ตลอดเวลา และเพลิดเพลินกับช่อดอกพิเศษเหล่านั้นได้อย่างต่อเนื่อง การเลือกและดูแลต้นแม่ให้มีชีวิตอยู่เรื่อยๆ นั้นค่อนข้างยาก เกษตรกรส่วนใหญ่จึงหลีกเลี่ยงขั้นตอนนี้เพราะต้องใช้เวลา ความพยายาม และพื้นที่ เนื่องจากต้องเปิดไฟ 18/6 ตลอดไป ถึงแม้จะยากและต้องใช้ความตั้งใจ แต่การมีต้นแม่จะทำให้คุณมีโอกาสตัดชำได้ไม่จำกัดจำนวน

กิ่งปักชำเหล่านี้คือสำเนาทางพันธุกรรมที่เหมือนกับต้นแม่ทุกอย่าง ดังนั้นหากคุณเจอฟีโนไทป์ของสายพันธุ์ที่คุณหลงรัก คุณจะสามารถจำลองมันได้ตลอดเวลาโดยไม่ต้องเหนื่อยกับการเลือกหาสายพันธุกรรมที่คล้ายกันอีกต่อไป ไม่เพียงแต่สะดวกเท่านั้น การเริ่มปลูกจากกิ่งยังเหมาะทั้งกับผู้ปลูกเชิงพาณิชย์และมือสมัครเล่น เพราะเป็นทางลัดเมื่อเทียบกับการเริ่มจากเมล็ดกัญชา ลดความเสี่ยงในช่วงต้นกล้า ซึ่งเป็นช่วงที่ต้นกัญชอ่อนแอต่อโรคที่สุด ด้านล่างนี้ คุณจะพบว่าต้องทำอย่างไรในการดูแลต้นแม่ให้อยู่รอด และทำไมคุณจึงควรใส่ใจเพื่อรับผลตอบแทนที่คุ้มค่า

1. ต้นแม่คืออะไร?

ต้นแม่คือพืชกัญชาที่ถูกเก็บไว้อยู่ในระยะเจริญเติบโต ซึ่งคุณสามารถตัดกิ่งหรือกิ่งปักชำไปปลูกต่อได้ โดยกิ่งเหล่านี้จะเติบโตเหมือนกับต้นแม่ทุกประการ ขั้นตอนง่ายๆ คือเพียงตัดกิ่งแล้วปักลงในวัสดุปลูก หากคุณดูแลอุณหภูมิ แสง และสารอาหารได้ถูกต้อง กิ่งปักชำจะออกรากและเติบโตต่อไปจนกลายเป็นสำเนาของต้นแม่

กิ่งปักชำทุกต้นคือสำเนาทางพันธุกรรมของต้นแม่ ดังนั้นผู้ปลูกจึงต้องเลือกต้นแม่ที่มีคุณสมบัติที่ต้องการมากที่สุด เช่น ขนาด ทรงพุ่ม ผลผลิต สาร cannabinoids และ terpenes ความต้านทานโรค และระยะเวลาออกดอก

2. ทำไมต้องเก็บต้นแม่ไว้?

ต้นแม่มีวัตถุประสงค์เดียว คือให้กิ่งสำหรับตัดชำและขยายต่อสายพันธุ์พิเศษนั้น กิ่งปักชำหรือโคลนจะเป็นสำเนาต้นแม่อย่างแท้จริง ดังนั้นเมื่อคุณเก็บต้นแม่ไว้ คุณจะควบคุมขนาด คุณภาพ และประมาณการผลผลิตของต้นได้อย่างแม่นยำ

การเริ่มจากโคลนยังช่วยย่นระยะเวลาการเติบโต เพราะต้นที่ได้จะอยู่ในระยะเจริญเติบโตมาแล้ว ไม่ต้องรอเมล็ดงอกหรือต้นกล้าโผล่พ้นดิน อีกทั้งการเริ่มจากเมล็ดมีความเสี่ยงที่บางเมล็ดไม่งอก หรือเสียเวลาเปล่าหากพลาด ตัดโคลนได้ถูกวิธี ช่วยประหยัดทั้งเวลาและแรงงาน

ต้นแม่ยังให้ความเสถียรทางพันธุกรรมที่ไม่เหมือนใคร หากคุณได้สายพันธุ์หรือฟีโนไทป์หายากและอยากรักษาไว้ การโคลนคือวิธีเดียว ไม่มีทางอื่นที่รักษาคุณสมบัติเหมือนเดิมได้ แม้จะผสมกับตัวผู้คล้ายกัน แต่ลูกหลานก็จะมีความหลากหลายทางพันธุกรรม บางสายพันธุ์กัญชาที่โด่งดังที่สุดในโลกก็ถูกรักษาเอาไว้ในลักษณะนี้ บางครั้งต้นแม่อยู่ได้นานหลายปีเพื่อให้ผู้ปลูกได้เพาะสายพันธุ์ที่ชื่นชอบอย่างต่อเนื่อง

3. ใครบ้างที่ได้ประโยชน์: ผู้ปลูกเชิงพาณิชย์เทียบกับมือสมัครเล่น

ผู้ปลูกเชิงพาณิชย์จะต้องใช้พื้นที่และต้นแม่มากกว่าผู้ปลูกที่บ้าน เพราะต้องการความเสถียรและเหมือนกันทุกต้นเพื่อคาดการณ์ผลผลิตได้ การมีหลากหลายสายพันธุ์อาจสนุกสำหรับผู้ปลูกที่บ้าน แต่เลือกความหลากหลายไม่ง่ายเพราะลูกค้าต้องการคุณภาพคงที่ สมมุติถ้าคุณไปทานเบอร์เกอร์ร้านโปรด แต่รสชาติเปลี่ยน คุณคงไม่อยากกลับไปอีกเลย

ถึงแม้จะมีผู้ปลูกที่บ้านหลายคนที่เลี้ยงต้นแม่ไว้ แต่ก็มักกลายเป็นภาระมากกว่าประโยชน์ ทั้งนี้คุณต้องมีพื้นที่เฉพาะให้ต้นแม่ ส่วนใหญ่จึงยัดลงในเต็นท์เดียวกับต้นที่กำลังเข้าสู่ระยะออกดอก ต้นแม่ที่อยู่ในระยะเจริญเติบโตต่อเนื่องก็จะใหญ่และแตกกิ่งหนาทำให้ควบคุมโรคและแมลงยาก สำหรับผู้ปลูกที่บ้านจึงง่ายกว่าหากซื้อโคลนมาโดยตรงจากแหล่งเชื่อถือได้ แทนการดูแลต้นแม่เอง

4. จะเลือกต้นแม่ดีๆ ต้องดูอะไรบ้าง?

อยากเก็บต้นแม่ไว้แต่ไม่รู้ว่าต้องดูอะไรบ้าง ต้นไม้คุณเหมาะจะผลิตโคลนดีๆ ไหม?

โชคดีที่นี่ไม่ยาก แค่มองที่ตัวต้นเอง

เพราะโคลนคือสำเนาของต้นแม่ คุณจึงอยากเลือกต้นที่ดีที่สุด เราแนะนำให้ปลูกหลายเมล็ดก่อนตัดสินใจ เพราะแต่ละต้นไม่เหมือนกัน ทั้งโครงสร้าง กลิ่น ฤทธิ์ และการผลิตเรซิน อาจแตกต่างกันเล็กน้อย ถ้าเลือกได้ ปลูกไว้ 5 ต้นจะยิ่งดี

การเลือกต้นที่ดีที่สุดขึ้นอยู่กับคุณ อาจเลือกจากผลผลิต สีของช่อดอก โครงสร้าง ระยะเวลาออกดอก หรือคุณสมบัติอื่นๆ แต่ถ้ายังตัดสินใจไม่ได้ นี่คือสิ่งที่ควรดู:

• ระบบรากแข็งแรง
• โครงสร้างดี
• ลำต้นและกิ่งแข็งแรง
• ความหนาแน่นของช่อดอก
• ผลผลิตสูง
• ปลูกง่าย
• ฤทธิ์ (effect)
• โปรไฟล์เทอร์ปีน
• การผลิตเรซิน

ใช้เวลาเลือกให้ดี เพราะนี่คือสายพันธุ์ที่จะอยู่กับคุณไปอีกนาน ถ้ายังไม่ถูกใจ ให้เริ่มปลูกเมล็ดใหม่จนกว่าจะเจอ cultivar ที่เหมาะเป็นต้นแม่อย่างแท้จริง

5. ข้อดีของต้นแม่

มีข้อดีหลายอย่างในเลือกและมีต้นแม่ของตัวเอง ที่สำคัญที่สุดคือถ้าวางแผนดีๆ คุณจะไม่ขาดของสูบอีกต่อไป

ต้นแม่มักใช้เพื่อต่อการเก็บเกี่ยวต่อเนื่อง วางแผนล่วงหน้าเพื่อเก็บเกี่ยวได้สม่ำเสมอ เมื่อต้นแม่พร้อมตัดชำ ก็ผลิตโคลนใหม่ได้ต่อเนื่อง ทำให้เต็นท์คุณเต็มและได้สูบสายพันธุ์โปรดซ้ำๆโดยไม่ต้องลุ้นเรื่องฤทธิ์และกลิ่น

อีกข้อดีคือไม่ต้องเสียเงินซื้อเมล็ดทุกครั้งที่เริ่มรอบใหม่ แน่นอนว่าถ้าเบื่อสายพันธุ์เดิมแล้วอยากหาต้นแม่ใหม่ก็ยังต้องซื้อเมล็ด แต่หากยังใช้ต้นแม่เดิม คุณจะประหยัดค่าเมล็ดได้มาก

การมีต้นแม่หลายต้นทำให้คุณสามารถ hunt pheno ของสายพันธุ์ต่างๆ ได้ เช่นเดียวกับที่คุณอาจเจอฟีโนหายากแต่เมื่อต่อยอดโคลนไปหลายรอบจะต้องสังเกตการเติบโตและเรียนรู้การดูแลเพื่อให้ได้ผลผลิตสูงสุด ต้องใช้เวลาหลายรอบก่อนจะเข้าใจนิสัยของแต่ละสายพันธุ์อย่างแท้จริง

6. วิธีเลือกและปลูกต้นแม่ที่ดีแบบทีละขั้นตอน

ขั้นตอนที่ 1 - เลือกสายพันธุ์

ขั้นแรกต้องรู้ว่าสายพันธุ์ไหนที่คุณอยากปลูก ซึ่งขึ้นอยู่กับคุณล้วนๆ เลือกจากรสชาติ ผลผลิต ฤทธิ์ การผลิตเรซิน หรืออะไรก็ได้ แค่ให้แน่ใจว่าสายพันธุ์นั้นตรงกับที่คุณต้องการจริง

การหาต้นแม่ที่ดีที่สุดคือการหาฟีโนไทป์เด่นๆ ของสายพันธุ์นั้น คุณควรปลูกหลายต้นแล้วเลือกเอาต้นที่ดีที่สุด โดยผู้ปลูกที่บ้านมักไม่มีเต็นท์ใหญ่มาก แนะนำให้ปลูกประมาณ 20 ต้น ให้ได้ฟีโนที่โดดเด่น หรือจะปลูก 10-5 ต้นก็ได้

ยิ่งปลูกเยอะ โอกาสจะเจอฟีโนไทป์พิเศษก็ยิ่งมาก

สิ่งที่คุณมองหาในต้นแม่ขึ้นกับเป้าหมายของคุณ หากคุณปลูกเชิงพาณิชย์อาจเน้น THC สูง กลิ่นเทอร์ปีนฉ่ำๆ ดอกหนาเรซินเยอะ แต่หากปลูกที่บ้านไม่ต้องคำนึงถึงตลาด ให้เลือกจากประสบการณ์จริงในสภาพแวดล้อมที่คุณอยู่ เช่น ถ้าอยู่ในพื้นที่ชื้นควรเลือกสายพันธุ์ที่ต้านเชื้อรา ราน้ำค้าง ได้ดี หรือถ้าอยู่ในภูมิประเทศที่ช่วงเวลาปลูกสั้นก็ควรเลือกสายพันธุ์ที่โตเร็ว ทนความเย็น

ขั้นตอนที่ 2 - ปลูกเมล็ดและทำโคลน

เมื่อตัดสินใจได้ว่าจะปลูก 20, 10, 5 ต้น หรือเท่าที่พื้นที่คุณมี ให้ปลูกให้แข็งแรง จากนั้นก็ตัดโคลนเมื่อพืชเริ่มโตพอ ไม่ควรตัดขณะที่ต้นยังเล็ก

ควรตัดโคลน 2-4 กิ่ง เพื่อแน่ใจว่าต้องมีรอดบ้าง พอโคลนแข็งแรงแล้ว ให้นำเข้าสู่รอบไฟ 18/6 เพื่อกระตุ้นให้เติบโตและออกดอกต้นแม่ อย่าลืมติดป้ายหรือทำสัญลักษณ์แยกไว้ด้วย

เมื่อต้นแม่ออกดอก และคุณเลือกสายพันธุ์ที่ต้องการจะใช้เป็นแม่พันธุ์แล้ว โคลนเหล่านั้นจะโตมากพอสำหรับขั้นตอนต่อไป

ขั้นตอนที่ 3 - ปลูกต้นแม่

เมื่อรู้จักต้นแม่ที่ดีที่สุดแล้ว ควรทำ topping เพื่อแตกกิ่ง(แต่ต้องรู้ว่า autoflowering ไม่สามารถใช้เป็นต้นแม่ได้ ต้องเลือกสาย photoperiodic เท่านั้น)

ไม่จำเป็นต้อง topping ก็ได้ แต่การ topping ช่วยให้ต้นกัญชาแตกกิ่งมากขึ้นและสะดวกในการตัดโคลนเรื่อยๆ อย่าลืม topping ทุก 2 สัปดาห์เพื่อควบคุมขนาด และจำไว้ว่าต้นแม่ควรอยู่ในระยะเจริญเติบโต ตลอดเวลา ต้องคุมรอบไฟ 18/6 อย่างเคร่งครัด

7. วิธีดูแลต้นแม่ให้มีความสุข

อย่างที่กล่าวไว้ ต้นแม่คือกัญชาที่เลี้ยงใน ระยะเจริญเติบโต ยาวนาน เพื่อให้คุณตัดโคลนได้ทุกเมื่อ หากคุณเคยปลูกกัญชามาก่อน จะเข้าใจว่าการปลูกไม่ใช่เรื่องง่าย มีปัจจัยตั้งหลายอย่างที่ต้องดูแล และการรักษาต้นแม่ให้อยู่กว่า 6 เดือนไม่ใช่เรื่องเล็กเลย

ต่อไปนี้คือสิ่งสำคัญที่ต้องรู้เพื่อรักษาต้นแม่ให้แข็งแรง

อาหารสำหรับต้นแม่

ทุกต้นไม้อยู่ได้ต้องมีสารอาหาร ต้นแม่ก็เหมือนกัน ไม่มียาปุ๋ยที่ดีที่สุดสำหรับต้นแม่ เพราะต้นแม่อยู่ในระยะเจริญเติบโตนาน ทางเลือกง่ายที่สุดคือใช้ปุ๋ยอินทรีย์แบบค่อยๆ ปล่อย ช่วยให้คุณไม่ต้องรดน้ำใส่ปุ๋ยบ่อย เพียงแค่โปะปุ๋ยด้านบนเดือนละครั้ง รดน้ำเมื่อดินแห้งก็พอ

คุณต้องให้ไนโตรเจนมากหากต้องการให้ต้นแข็งแรง เพราะไนโตรเจนคือธาตุหลักที่พืชใช้สร้างใบและลำต้น หากต้นแม่สุขภาพไม่ดี โคลนที่ตัดไปก็จะอ่อนแอ โอกาสรอดต่ำ

คุมขนาดต้นแม่

เมื่อเลี้ยงต้นแม่ในระยะเจริญเติบโตนาน ต้นอาจสูงเกินควบคุม จึงควรใช้ เทคนิคฝึกต้น เช่น topping หรือ prune ให้จัดการขนาดง่ายขึ้น

ตัดโคลนจากต้นแม่

พอต้นแม่โตพอให้ตัดกิ่ง ควรทำอย่างระมัดระวัง เพราะอาจนำโรคติดมายังต้นแม่

ตอนตัดโคลนให้ใช้อุปกรณ์ฆ่าเชื้อ และตัดปลายใบออกเพื่อให้พลังงานไปที่ราก ตำแหน่งที่ดีที่สุดในการตัดคือกิ่งบน ไม่ควรตัดกิ่งต่ำเพราะได้รับแสงน้อย โอกาสรอดน้อย กิ่งบนจะใหญ่มีพื้นที่ให้รากงอกดี

เพิ่มอัตรารอดโดยจุ่มกิ่งปักชำในฮอร์โมนเร่งราก แล้วใส่น้ำทันที หรือปักในวัสดุปลูก พอรากขึ้นถึงก้นกระถางหรือยาวพอ ก็ย้ายปลูกต่อได้ ด้วยฮอร์โมนเร่งรากมากพอ คุณแม้แต่ทำใบพัดให้ออกรากได้เลย เป็นการทดลองสนุกๆ ที่บ้าน!

ปกป้องต้นแม่

ถ้าควบคุมสภาพแวดล้อมดี ต้นแม่อาจอยู่ได้หลายปี แต่เมื่อเวลาผ่านไป โคลนจะอ่อนแอลง เมื่อคิดว่าต้นแม่แก่แล้วควรปลดระวาง แล้วทำต้นใหม่แทน

เนื่องจากเลี้ยงต้นแม่นาน ควรมีแผนพื้นฐานป้องกันศัตรูพืช ใช้สารจากธรรมชาติ ฉีดพ่นเป็นระยะเพื่อป้องกันแมลงหรือรา

8. เทคนิคฝึกต้นเพื่อรักษาสุขภาพต้นแม่ระยะยาว

การมีต้นแม่นานต้องใช้ทักษะมาก จุดสำคัญไม่ใช่แค่การให้น้ำให้อาหาร แต่ยังต้องควบคุมขนาดต้นด้วย หลายคนคิดว่ายิ่งต้นใหญ่ยิ่งดี แต่สำหรับกัญชาแล้วถ้าใหญ่แออัดเกินในพื้นที่เล็กจะเสี่ยงราหรือเชื้อโรค โดยเฉพาะผงไฟขาว (powdery mildew) ทางที่ดีก็คือเด็ดใบออกเมื่อจำเป็น ให้โปร่งพอจะมองทะลุยอดกลางต้นได้ ลดการสะสมอากาศชื้น ใบสุมกลางจะเป็นจุดเสี่ยงต่อแมลงและแบคทีเรีย

การ Lollipopping ตัดกิ่งล่างที่ไม่ได้ใช้ก็ช่วยลดเชื้อโรค กิ่งล่างส่วนมากไม่ค่อยเหมาะตัดโคลนอยู่ดี ปกติผู้ปลูกส่วนใหญ่นิยมตัดทิ้งราว 1/3 ของต้น

9. คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับการดูแลต้นแม่

สภาพแวดล้อมที่ดีที่สุดสำหรับต้นแม่คืออะไร?

ควรเตรียมเต็นท์แยกเฉพาะสำหรับต้นแม่ มีเครื่องดูดอากาศและควบคุมอุณหภูมิให้อยู่ที่23-26°C ความชื้นสัมพัทธ์ประมาณ60%

ถ้าต้นแม่แก่จะเกิดอะไรขึ้น?

กัญชาก็แก่เหมือนสิ่งมีชีวิตอื่น เมื่อแก่มากจะอ่อนแอต่อโรคและแมลง ซึ่งไม่ควรนำไปเป็นโคลน เคยเห็นฟาร์มใหญ่ยังฝืนใช้ต้นแม่เก่าหลายปีจนเป็นราขายให้ลูกค้า ภาระเยอะ ทางที่ดีควรเปลี่ยนต้นแม่ใหม่ปีละครั้งจะช่วยลดปัญหา ไม่มีใครอยากฆ่าต้นแม่แต่บางทีก็ต้องทำเพื่อให้โคลนรุ่นใหม่แข็งแรง

ขนาดกระถางที่เหมาะสมสำหรับต้นแม่คือ?

หากปลูกในกระถาง ควรใช้ขนาด 18-20 ลิตร ขึ้นไป ไม่เช่นนั้นรากจะขดแน่น ถ้าเกิดรากแน่นจะต้องใช้มีดหรือกรรไกรฆ่าเชื้อตัดปลายรากออก ซึ่งอาจมีผลเสียถ้าทำผิดวิธี

รอบไฟที่ดีที่สุดสำหรับต้นแม่คือ?

ถ้าต้องการเลี้ยงต้นแม่นาน ไม่จำเป็นต้องเปิดไฟ 18/6 เสมอไป เพื่อลดค่าไฟและชะลอการเติบโต อาจลดไฟเป็น 14/10 หรืออะไรที่เหมาะกับเวลาคุณ ขอแค่อย่าให้มืด 12 ชั่วโมง เพราะรอบ 12/12 จะกระตุ้นให้ออกดอก สำหรับต้นแม่ที่เลี้ยงในเวจ แค่นี้ก็เพียงพอแล้ว

ไฟแบบไหนที่เหมาะกับต้นแม่?

ใช้ LED เต็มสเปกตรัม หรือหากต้องการง่ายๆ ใช้ไฟปลูกสเปกตรัมฟ้า เช่น MH หรือ CFL ให้ประมาณ 250w ตามขนาดต้นแม่

ตัดโคลนจากต้นแม่ได้บ่อยแค่ไหน?

คุณสามารถตัดโคลนได้ไม่จำกัด เท่าที่ต้องการ แต่ต้องระวังอย่าหักโหมและควรให้ต้นแม่พักอย่างน้อย15 วันระหว่างตัดชำ และควรแน่ใจว่าต้นแม่แข็งแรง สุขภาพดี ไม่เครียดหรือมีโรค จะลดปัญหาโคลนอ่อนแอ นอกจากนี้ควรตัดชำ 1 วันหลังจากรดน้ำจะดีที่สุด

10. สรุป

เลือกและดูแลต้นแม่ที่ดีคือวิธีที่ดีที่สุดที่จะไม่ขาดสายพันธุ์กัญชาที่ถูกใจ เป็นแนวทางรักษาคุณภาพการเก็บเกี่ยวต่อเนื่องอย่างยอดเยี่ยม

ถ้าคุณมีประสบการณ์กับต้นแม่ มีเคล็ดลับเพิ่มเติม แบ่งปันได้ในช่องคอมเมนต์ด้านล่าง!

แหล่งข้อมูลภายนอก

1. ENVIRONMENTAL CONDITIONS OF THE MOTHER PLANT AND THE PEANUT SEEDS QUALITY. - Fernandez, Elena & Arnosio, Nicolas & Morla, Federico & Giayetto, Oscar & Cerioni, Guillermo. (2013).
2. Plant regeneration from young leaves in loquat (Eriobotrya japonica L.) using young grafted seedlings as mother plants. - Deng, Renju & Wang, Yongqing & Fan, Jianxin & Cui, Wenning. (2020).