Hidroponikte Yosun Oluşumunu Nasıl Önlersiniz

• 1. Yosun nedir?
• 2. Yosunlar hidroponik sistemlere nasıl girer?
• 3. Yosunun tehlikeleri
• 3. a. Oksijen azalması
• 3. b. Ph dalgalanması
• 4. Yosun nasıl Önlenir?
• 5. Hidroponik sisteminizdeki yosunları nasıl temizlersiniz?
• 5. a. Adım 1 - sterilizasyon
• 5. b. Adım 2 - sistemi boşaltma
• 5. c. Adım 3 - sisteminizi temizleyin
• 6. Hidroponik sistemlerde yosun faydalı olabilir mi?
• 6. a. Evde deniz yosunu ekstraktı nasıl yapılır
• 7. Sonuç olarak

Başlangıç seviyesi yetiştiriciler ve kenevir tohumlarını hidroponik sistemlerde yetiştirmeye yeni başlayanlar için yosun, birçok probleme yol açabilir. Küçük miktarlarda yosun çok büyük bir problem değildir, ancak uzun süre kontrolsüz bırakılırsa tüm oksijeni tüketebilir ve pH değerleri ciddi şekilde dalgalanabilir.

1. Yosun Nedir?

Yosun, herhangi bir su ortamında gelişebilen ve bitkilere benzer bir su organizmasıdır. Tıpkı bitkiler gibi büyümek için güneş ışığı, su ve besin ihtiyacı duyarlar. Bu organizma oldukça dayanıklıdır ve yukarıda bahsedilen unsurların minimum miktarını bile bulduğunda büyüyebilir.

Bunun nedeni, yosunu önlemenin ve ortadan kaldırmanın hidroponik sistemlerde zor olmasıdır. Bildiğiniz gibi, hidroponikte yetiştiricilik yaparken kenevir bitkileriniz için mümkün olan en iyi koşulları sağlarsınız ve bu durum yosunun büyümesi için de ideal ortamı oluşturur. Fototrofik organizmalar olan yosun türleri, tıpkı bitkiler gibi güneş ışığını enerjiye dönüştürebilirler. Bu da tamamen mantıklıdır çünkü yosunlar bitkilerden çok daha önce gelişmiştir ve aslında tüm bitkiler, yosun atalarından evrimleşmiştir. Yosunlar ekosistemlerde temel roller oynar. Hatta her nefesinizde aldığınız oksijenin yaklaşık yarısı yosunlardan oluşur. Bazı yosun türleri, kasten kullanıldıklarında bitki biyostimülanı olarak da kullanılır. İçerdiği azot, fosfor, potasyum, kalsiyum ile büyümeyi teşvik eden maddeler sayesinde doğal bir büyüme artırıcı etki sunarlar. Ancak tüm bu harika gerçeklere rağmen, yosunlar yetiştirme odasında veya bahçede her zaman hoş bir manzara değildir.

2. Yosunlar Hidroponik Sistemlere Nasıl Girer?

Hidro sisteminizin steril olduğunu düşünebilirsiniz, fakat büyük olasılıkla yosunlar bir yolunu bulup sisteme bulaşacaktır, çünkü havada taşınan sporlar vasıtasıyla hidroponik sistemlere ulaşabilirler ve bu sporlar son derece dayanıklıdır; bu nedenle önlemek neredeyse imkansızdır. Bu sporlar sadece havada değil, kıyafetlerinizde, cildinizde ve saçınızda da taşınabilir ve siz fark etmeden suya ulaşırlar, burada ideal koşulları bulup hızla büyürler. Ne kadar çılgınca gelse de, hidroponik sisteminizi %100 yosunsuz tutmak imkansızdır; dolayısıyla bir noktaya kadar yosun oluşması beklenir, önemli olan etkili bir şekilde kontrol etmektir.

Yosunların sisteminizde ortaya çıkacağını bilerek, zamanınızı ve enerjinizi yosunların sisteminizi ele geçirmesini önlemeye odaklayabilirsiniz. Tamamen engellemeye çalışmak yerine, çoğu sistem küçük miktarda yosun ile hayatta kalabildiği için, yalnızca yosun popülasyonu çoğalmaya başladığında önlem almanız gerekir.

3. Yosunun Tehlikeleri

Yosunlar, boruları, pompaları tıkar ve suyun bulanıklaşmasına, yeşile dönmesine neden olur, ancak asıl problem bunlar değildir. Yosunla ilgili temel problemler özetle şunlardır:

• Oksijen azalması
• pH dalgalanması

Oksijen azalması 

Yosunlar oksijen sorunlarına iki şekilde yol açabilir. İlk olarak, gün içinde fotosentez sırasında su moleküllerini ayrıştırarak kendi oksijenlerini üretirler ve bu sırada CO2 tüketirler (temelde fotosentez). Ancak gece, ışık olmadığı için fotosentez yapamaz ve oksijen tüketmeye başlarlar, bu yüzden gündüz sorun yokmuş gibi görünse de, gece tüm oksijeni tüketebilir ve sabah ölü bitkilerle karşılaşabilirsiniz.

İkinci olarak ise, yosunlar ölüp biriktiğinde, oksijen tüketimi artar çünkü yüzeyin altında kalan ölü organik atıkların çürümesi sırasında oksijen, yenilenemeyecek kadar hızlı bir şekilde tükenir. Bu yüzden ölü yosunları sisteminizden çıkarmalı veya onları çıkarana kadar daha fazla oksijen sağlamalısınız.

Her iki senaryo da su içindeki değerli oksijeni çaldığı için ciddi problemlere yol açar. Yosunlar ister derin su kültüründe, ister Kratky hidroponik sisteminde, ister besin film tekniği rezervuarında oluşsun, oksijen alma kabiliyetleri köklerde yeterli oksijen birikmesini engelleyebilir. Birincisi, bitki köklerinin nefes alabilmesi için oksijene ihtiyaçları vardır; oksijen olmazsa boğulurlar ve kısa sürede ölürler. İkincisi, oksijen eksikliği olan bir ortam hızla anaerobik mikropları ortaya çıkarır. Bunların hepsi zararlı olmasa da, birçoğu kök hastalıklarına ve hatta bitki ölümüne sebep olabilir.

pH dalgalanması 

Yosunlar, pH dalgalanmasına da neden olabilir ve bu bitkileriniz için zararlıdır. Daha önce de bahsedildiği gibi, yosunlar gündüz fotosentez sırasında CO2 tüketir, CO2 asidiktir ve yosunlar bunu tükettikçe pH kolayca 1-2 puan yükselebilir. Bu durumu tespit etmek zordur; çünkü sabah normal olan pH değeri, öğleden sonra çok yüksek, akşam ise tekrar düşük olabilir. Bu sorunları önlemek için önleyici tedbirler almalı ve yosun popülasyonunu minimumda tutmalısınız.

4. Yosun Nasıl Önlenir?

Artık biliyorsunuz ki, hidroponikte kenevir yetiştirirken yosunu tamamen önlemek neredeyse imkansızdır çünkü bu sistemde ideale yakın koşullar sağlarsınız. Yosun büyümesini kontrol altında tutmak istiyorsanız işte size birkaç yöntem.

Mat renkli malzemeler kullanın ve açıkta kalan suyu kapatın

Yosun büyümesini engellemenin bir yolu da ışık alımını azaltmaktır. Mat renkli malzemeler kullanmak, yosunların genellikle büyüdüğü bölgelere ışık ulaşmasını önleyecek ve bu da fotosentez ile büyüme olasılığını azaltacaktır.

Açıkta kalan suyu kapatmanın birkaç yolu vardır ve en iyi yöntem hidroponik kurulumunuza göre değişir. Sisteminizin düzenine göre katı renkli bir malzeme veya bir brandayla ya da plastikle su yüzeyini örtebilirsiniz.

Greyfurt ekstresi

Greyfurt suyu, yosunları öldürmek ve büyümesini önlemek için etkili bir yöntemdir çünkü greyfurt suyu güçlü bir anti-parazitik, anti-bakteriyel ve anti-fungal bileşik olup düşük dozlarda (yaklaşık litre başına 1-3 damla) kullanıldığında yosun büyümesini önlemeye yardımcı olur.

UVC ışığı kullanın

Bu yöntem pahalı olabilir, fakat yosunla ciddi sıkıntı yaşıyorsanız etkili bir çözümdür. Bir UVC ışığı yoğun ışınlarla tüm mikroorganizmaları, yosun dahil, öldürebilir ve elimine edebilir; ancak dezavantajı, sisteminiz çalışırken sürekli açık tutmanız gerekmesidir.

Bu ekipman kullanışlı ve etkili olsa da, ilgilenmeniz gereken ek bir şey olacağı için, yetiştiricilik kurulumunuzun büyüklüğüne bağlı olarak, %100 gerekli olmayabilir.

5. Hidroponik Sisteminizdeki Yosunları Nasıl Temizlersiniz?

Zaten bir yosun istilanız varsa, bundan kurtulmanın en kolay yolu ticari bir alg öldürücü satın almak ve kullanmaktır. Kullanımı çok basittir, fakat kökleri de kolayca tahrip edebilir. Bu yüzden, sisteminizde henüz bitki yokken kullanmanız daha mantıklıdır. Ticari ürünlerin bir başka olumsuz yönü ise, zamanla yosunların bu ürünlere karşı direnç geliştirmesi ve büyümeye devam etmeleridir. Bu nedenle ilk olarak hidroponik sisteminizdeki yosunun miktarını değerlendirmelisiniz.

Eğer küçük miktardaysa bunun nedeni büyük ihtimalle su rezervuarınızda bir ışık sızıntısıdır, ancak ciddi bir durumdaysa ve yosun büyümeye devam ediyorsa, kapsamlı bir temizlik yapmalısınız. İşte sisteminizi tamamen temizlemek için adım adım rehber; bunun yetiştirme döngüsünüz başlamadan önce yapılması gerektiğini unutmayın.

Adım 1 - Sterilizasyon

Yosun sporları havada taşınabilir, bu yüzden hidroponik sisteminizi temizlemeden önce tüm yetiştirme odasını temizlemeniz şarttır. Sisteminizi temizlemek yeterli olmaz; sporlar yetiştirme alanında uçuşmaya devam edebilir. Sporlar her yere yapışabileceğinden, saksıları, substratı ve yetiştirme alanındaki her şeyi de temizlemeniz gereklidir. Temizlik karışımlarını adım 3'te bulabilirsiniz.

Adım 2 - Sistemi boşaltma

Yetiştirme alanınızı temizledikten sonra, eski besin çözeltisini ve rezervuardaki suyu boşaltmanız gerekir. Eğer sisteminizde pompa veya sirkülasyon var ise, tüm güvenlik önlemlerini aldığınızdan emin olun.

Adım 3 - Sisteminizi temizleyin

Sisteminizi temizlemek için tüm sisteme ya Hidrojen peroksit ya da Çamaşır suyu döndürmelisiniz. Yosun, patojen veya bakteri kalmadığından emin olmanın tek yolu budur.

Bu karışımlardan birini kullanmak için oldukça basit; tüm ekipmanı, pompaları, hava taşlarını ve diğer tüm parçaları sökmeniz gerekir. Yosunlar hava taşlarına ulaşmamış olsa bile, tedbirli olmak daha iyidir. Tüm parçaları yukarıda bahsedilen bir temizlik çözeltisinde bekletebilir veya sistemi temizlik çözeltisiyle çalıştırabilir, böylece tüm sisteme yayılır ve kalan yosunları temizler. Temizlikten sonra tüm parçaları boşaltıp en az üç kez durulamalı ve ardından bir havluyla kurulamalısınız. Her şeyi iyice durulamak ve kurutmak şarttır; çünkü temizlik çözeltisi bitkilerinize zarar verebilir.

6. Hidroponik Sistemlerde Yosun Faydalı Olabilir mi?

Bahsedildiği gibi, hidroponik sistemlerde yosun büyümesi bitkilerin gelişimini olumsuz etkileyebilir ve hatta ölümüne yol açabilir. Bu yüzden yosunu mutlaka kontrol altında tutmanız gerekir. Fakat bazı araştırmalar, belirli yosun türlerinin faydalı olabileceğini ve bitki büyümesini iyileştirebileceğini öne sürüyor. Bu faydalı yosunlardan biri, halk arasında deniz yosunu olarak bilinen büyük boyuttaki alglerdir. Bitkiler ve hidroponik için özel olarak üretilmiş deniz yosunu ekstraktları, bitki gelişimini artırabilir ve ihtiyaç duyduğu bazı besinleri sağlayabilir. Bazı bilimsel çalışmalar, belirli yosun türlerinin etilen, oksinler, sitokininler, giberellinler ve abzisik asit gibi büyüme düzenleyicileri salgılayabileceğini ve bitki büyümesini hızlandırabileceğini gösteriyor.

Belirli yosun türleri ayrıca anti-fungal ve anti-bakteriyel özellikler sağlayarak kök bölgesinde hastalıkların oluşmasını önleyebilir. Fakat bu, tüm yosunların faydalı olduğu anlamına gelmez; metin boyunca da bahsettiğimiz gibi, çoğu yosun türü zararlıdır, yalnızca belirli türler faydalı bileşikler üretir. Yani doğru yosun türünü kullandığınızdan emin olun. Tüm bunlara rağmen, çoğu yosun türü bitkileriniz için faydalı değildir ve hemen sistemden çıkarılmalıdır. Eğer hidroponik sisteminizde yosun oluşumu görürseniz, hidro sistemlere özel bir temizlik çözeltisiyle mutlaka temizleyin.

Evde Deniz Yosunu Ekstraktı Nasıl Yapılır

Deniz yosunu ekstraktının faydalarını denemek isterseniz, doğrudan yerel yetiştirici mağazasından satın alabilirsiniz... fakat evde de kolayca hazırlayabilirsiniz! Sahile yakın yaşıyorsanız ve kendi deniz yosunu ekstraktınızı yapmak istiyorsanız, aşağıdaki birkaç basit adımı takip etmeniz yeterli.

Adım 1

Öncelikle deniz yosununu toplamanız gerekiyor. O yüzden mümkün olduğunca çok miktarda deniz yosunu toplayın ve 24-48 saat boyunca ılık suda bekleterek tuzunu atmasını sağlayın. Bu sudaki deniz tuzu tamamen uzaklaşınca suyu dökebilirsiniz.

Adım 2

Deniz yosununu güzelce yıkadıktan sonra iyice kurutun ve bir mikser veya blender ile ince toz haline getirin. Toz haline getirdikten sonra da suyla karıştırarak sıvı deniz yosunu ekstraktına sahip olabilirsiniz.

Adım 3

Bu sıvı deniz yosunu ekstraktı oldukça konsantredir ve doğrudan kullanılmamalıdır. Kullanacağınız zaman suda 1 - 5 ml/litre oranında seyreltin. Bir başka iyi bilgi: Daha yeşil deniz yosunu daha fazla azot içerir ve vejetatif dönem için idealdir; daha kırmızımsı deniz yosunu ise daha fazla potasyum içerir ve çiçeklenme dönemi için uygundur.

7. Sonuç Olarak

Hidroponikte yetiştiricilik çok ödüllendirici olabilir ama bu gibi şeyler yaşandığında zaman ve efor gerektirebilir, bu yüzden her uzmanlık seviyesine uygun olmayabilir, fakat en az bir kez mutlaka denemenizi tavsiye ederiz. Eğer siz de bir hidroponik üreticisiyeniz ve yosundan korunmak veya kurtulmak için başka ipuçlarınız varsa, lütfen yorum kısmında diğer yetiştiricilere yardım edin!

Dış kaynaklar

1. Deniz Yosunları ve Bitkileri. - Wada, Shigeki & Ishida, Ken-Ichiro & Noda, Michiyo & Abe, Hideki. (2020).
2. Yosunlar ile Hidrojen Üretimi. - Catal, Tunc & Kavakli, Ibrahim. (2020).