วิธีป้องกันตะไคร่น้ำเมื่อปลูกพืชแบบไฮโดรโปนิกส์

• 1. ตะไคร่น้ำคืออะไร?
• 2. ตะไคร่น้ำเข้าสู่ระบบไฮโดรได้อย่างไร?
• 3. อันตรายของตะไคร่น้ำ
• 3. a. ออกซิเจนในน้ำลดลง
• 3. b. ค่า ph แกว่งตัว
• 4. วิธีป้องกันตะไคร่น้ำ
• 5. วิธีทำความสะอาดตะไคร่น้ำออกจากระบบไฮโดรของคุณ
• 5. a. ขั้นตอนที่ 1 - การฆ่าเชื้อ
• 5. b. ขั้นตอนที่ 2 - เทน้ำและสารอาหารเก่าออก
• 5. c. ขั้นตอนที่ 3 - ล้างระบบของคุณ
• 6. ตะไคร่น้ำในระบบไฮโดรโปนิกส์เป็นประโยชน์ได้ไหม?
• 6. a. วิธีทำน้ำสกัด seaweed แบบโฮมเมด
• 7. สรุป

สำหรับมือใหม่และผู้ที่เพิ่งเริ่มปลูกเมล็ดพันธุ์กัญชาในระบบไฮโดรโปนิกส์ปี 2026 ตะไคร่น้ำอาจสร้างปัญหาได้มาก ในปริมาณเล็กน้อย ตะไคร่น้ำอาจไม่ร้ายแรง แต่หากปล่อยทิ้งไว้นานเกินไปอาจแย่งออกซิเจนทั้งหมดและทำให้ค่า pH ผันผวนอย่างรุนแรง

1. ตะไคร่น้ำคืออะไร?

ตะไคร่น้ำเป็นสิ่งมีชีวิตในน้ำที่สามารถเติบโตได้ในทุกสภาพแวดล้อมที่มีน้ำ และคล้ายคลึงกับพืช โดยตะไคร่น้ำก็ต้องการ แสงแดด, น้ำ และสารอาหารในการเจริญเติบโต สิ่งมีชีวิตชนิดนี้มีความทนทานสูงและสามารถเติบโตได้ในที่ที่มีองค์ประกอบเหล่านี้เพียงเล็กน้อย

นี่จึงเป็นสาเหตุที่ตะไคร่น้ำป้องกันและกำจัดได้ยากในไฮโดรโปนิกส์ คุณอาจทราบดีว่าเมื่อปลูกในระบบไฮโดร จะมอบสภาพแวดล้อมที่เหมาะสมที่สุดให้กับต้นกัญชาของคุณจึงเป็นจุดที่ตะไคร่น้ำเติบโตได้ดี ในฐานะสิ่งมีชีวิตที่สังเคราะห์แสง ตะไคร่น้ำมีคุณสมบัติคล้ายพืชตรงที่สามารถเปลี่ยนแสงเป็นพลังงาน สิ่งนี้สมเหตุสมผลเมื่อทราบว่าตะไคร่น้ำมีมาก่อนพืชและพืชทั้งหมดวิวัฒนาการมาจากตะไคร่น้ำ ตะไคร่น้ำมีบทบาทสำคัญต่อระบบนิเวศ โดยประมาณครึ่งหนึ่งของออกซิเจนที่คุณหายใจเข้าในแต่ละลมหายใจเกิดจากตะไคร่น้ำ นอกจากนี้ตะไคร่น้ำบางชนิดยังใช้เป็นไบโอสติมูแลนท์เพื่อกระตุ้นพืช เพราะอุดมด้วยไนโตรเจน ฟอสฟอรัส โพแทสเซียม และแคลเซียม รวมถึงสารส่งเสริมการเจริญเติบโตจึงช่วยกระตุ้นการเจริญทางธรรมชาติแม้ข้อดีเหล่านี้ ตะไคร่น้ำกลับไม่ใช่สิ่งที่เราอยากเห็นในห้องเพาะปลูกหรือสวนเสมอไป

ที่สำคัญ ต้องเข้าใจว่าสิ่งเหนียวหรือสีเขียวในน้ำไม่ได้หมายความว่าเป็นตะไคร่น้ำเสมอไป ไซยาโนแบคทีเรียหรือที่รู้จักในชื่อสาหร่ายสีเขียวแกมน้ำเงิน แท้จริงแล้วคือแบคทีเรียที่สังเคราะห์แสงได้ แม้หน้าตาจะคล้ายคลึง แต่ตะไคร่น้ำกับไซยาโนแบคทีเรียเป็นคนละชนิด การแยกแยะได้ถูกต้องจะช่วยให้คุณเข้าใจและควบคุมระบบไฮโดรโปนิกส์ของคุณได้ดีขึ้น

2. ตะไคร่น้ำเข้าสู่ระบบไฮโดรได้อย่างไร?

แม้คุณจะคิดว่าระบบไฮโดรของคุณปลอดเชื้อ แต่ตะไคร่น้ำก็มักหาทางเข้ามาได้เสมอ เพราะสามารถเข้าสู่ระบบผ่านสปอร์ที่ล่องลอยในอากาศ ซึ่งมีความทนทานมากจนแทบเป็นไปไม่ได้ที่จะป้องกัน สปอร์เหล่านี้เดินทางได้ทั้งทางอากาศ ผ่านเสื้อผ้า, ผิวหนังและเส้นผมโดยที่คุณไม่รู้ตัว และเมื่อสปอร์ลงน้ำ ก็จะเจอสภาพที่เหมาะสมและเติบโตอย่างรวดเร็ว แม้ฟังดูไม่น่าเชื่อ แต่เป็นไปไม่ได้เลยที่จะทำให้ระบบไฮโดรของคุณปราศจากตะไคร่น้ำโดยสิ้นเชิง จึงควรคาดหวังไว้ว่าจะเจอตะไคร่น้ำในระดับหนึ่ง ดังนั้นคุณไม่จำเป็นต้องรักษาความสะอาดไร้ตะไคร่น้ำตลอดเวลา แต่ควรมีวิธีควบคุมอย่างมีประสิทธิภาพ

เมื่อตระหนักว่าตะไคร่น้ำต้องมาปรากฎในระบบของคุณแน่นอน คุณควรโฟกัสเวลาและพลังงานในการป้องกันไม่ให้ตะไคร่น้ำยึดครองระบบ มากกว่าพยายามหลีกเลี่ยงในสิ่งที่หลีกเลี่ยงไม่ได้ โปรดจำไว้ว่าส่วนใหญ่ ระบบสามารถอยู่รอดกับตะไคร่น้ำน้อย ๆ ได้ ดังนั้นควรดำเนินการก็ต่อเมื่อตะไคร่น้ำเริ่มขยายจำนวนมากขึ้น

อีกประเด็นที่ควรทราบคือตะไคร่น้ำอาจเข้าสู่ระบบผ่านอุปกรณ์ น้ำ หรือวัสดุปลูกที่ปนเปื้อน เมื่อเข้าสู่ระบบแล้ว ตะไคร่น้ำบางชนิดก่อตัวเป็นไบโอฟิล์ม คือชั้นจุลินทรีย์บาง ๆ ที่เกาะบนพื้นผิว ซึ่งยากต่อการกำจัดเพราะสร้างสภาพแวดล้อมปกป้องสิ่งมีชีวิตขนาดเล็กให้รอด

3. อันตรายของตะไคร่น้ำ

ตะไคร่น้ำอาจ อุดตันท่อ ปั๊ม และทำให้น้ำขุ่นกลายเป็นสีเขียว ซึ่งจริง ๆ แล้วไม่ใช่ปัญหาใหญ่ที่สุด ปัญหาหลักของตะไคร่น้ำคือ:

• ออกซิเจนในน้ำลดลง
• ค่า pH แกว่งตัว

ออกซิเจนในน้ำลดลง 

ตะไคร่น้ำทำให้เกิดปัญหาออกซิเจนได้ 2 วิธี วิธีแรก ตะไคร่น้ำผลิตออกซิเจนเองได้โดยแยกโมเลกุลน้ำระหว่างวัน และขณะที่พวกมันผลิตออกซิเจนก็ใช้ CO2สร้างน้ำตาล (เรียกว่าสังเคราะห์แสง) พอตกกลางคืนไม่มีแสงให้สังเคราะห์แสง ตะไคร่น้ำจะใช้ออกซิเจนแต่ไม่สร้างออกซิเจนเพิ่ม ทำให้กลางวันไม่เห็นปัญหา แต่กลางคืนถ้าเยอะมากอาจใช้ออกซิเจนหมด จนต้นไม้ตายได้

วิธีที่สองคือ เมื่อพวกมันตายและสะสมในระบบ การย่อยสลายออร์แกนิกเหล่านี้จะใช้ออกซิเจนอย่างรวดเร็ว ดังนั้นต้องรีบกำจัดตะไคร่น้ำที่ตายออก หรือเพิ่มปริมาณออกซิเจนจนกว่าจะกำจัดหมด

ทั้งสองกรณีส่งผลเสียเพราะแย่งออกซิเจนในน้ำไปจากรากพืช ไม่ว่าจะเป็นที่ deep water culture, Kratky หรืออ่างน้ำในระบบ nutrient film technique หากตะไคร่น้ำแย่งออกซิเจน รากพืชจะหายใจไม่ได้และตาย ในสภาพน้ำขาดออกซิเจน ยังเป็นแหล่งทำให้จุลินทรีย์แบบไม่ใช้ออกซิเจนเติบโต บางสายพันธุ์ทำให้เกิดโรครากเน่า ส่งผลเสียและอาจทำให้พืชตายได้

อีกหนึ่งปัจจัยสำคัญคืออุณหภูมิน้ำ น้ำอุ่นจะเก็บออกซิเจนละลายได้น้อยกว่าน้ำเย็น ทำให้ปัญหาขาดออกซิเจนรุนแรงขึ้นเมื่อมีตะไคร่น้ำ ช่วงอากาศร้อนหรือระบบที่อุณหภูมิน้ำแกว่ง ปัญหานี้ยิ่งสังเกตเห็นได้ชัด

ค่า pH แกว่งตัว 

ตะไคร่น้ำยังทำให้ค่า pH แกว่งอย่างรุนแรง ส่งผลเสียต่อพืช เพราะขณะสังเคราะห์แสงกลางวัน ตะไคร่น้ำจะใช้ CO2 ซึ่งมีฤทธิ์กรด ส่งผลให้ค่า pH พุ่ง1-2 จุดได้ง่าย อาการนี้มักตรวจจับยาก เพราะตอนเช้า pH อาจปกติ แต่ช่วงบ่ายสูงมาก ก่อนจะกลับมาดรอปลงอีกในตอนค่ำที่ตะไคร่น้ำเลิกสังเคราะห์แสง ดังนั้นเพื่อหลีกเลี่ยงปัญหาเหล่านี้ ควรป้องกันไว้ก่อนด้วยการควบคุมจำนวนตะไคร่น้ำให้น้อยที่สุด

ทั้งนี้ ระดับความรุนแรงของ pH ที่ผันผวนขึ้นกับความสามารถในการบัฟเฟอร์ของน้ำ หรือที่เรียกว่าความเป็นด่าง หากน้ำมีด่างต่ำจะเปลี่ยนแปลง pH ได้รวดเร็วกว่า ในขณะที่น้ำที่มีด่างสูงจะต้านทานการเปลี่ยนแปลง pH ได้มากกว่า อธิบายว่าทำไมระบบไฮโดรสองแบบที่มีตะไคร่น้ำเท่ากัน อาจผันผวน pH แตกต่างกันมาก

4. วิธีป้องกันตะไคร่น้ำ

ณ จุดนี้คงทราบแล้วว่าตะไคร่น้ำแทบเป็นไปไม่ได้ที่จะเลี่ยงในการปลูกแบบไฮโดร เพราะเป็นสภาพที่เหมาะสมมากสำหรับการเติบโตของกัญชาในระบบนี้ หากต้องการควบคุมการเติบโตของตะไคร่น้ำ มีวิธีแนะนำคือ

ใช้วัสดุทึบแสง และปิดน้ำที่เปิดโล่ง

วิธีหนึ่งคือจำกัดปริมาณแสงที่จะฉายถึงพื้นที่ที่ตะไคร่น้ำชอบเติบโต ใช้วัสดุทึบแสงช่วยป้องกันแสงส่องถึงจุดที่ตะไคร่น้ำสามารถเติบโตได้ จึงลดโอกาสเกิดการสังเคราะห์แสงและการเติบโตได้อย่างมีประสิทธิภาพ

มีหลายวิธีในการปิดน้ำที่เปิดโล่ง ทั้งนี้เหมาะกับการติดตั้งระบบของคุณเอง อาจเลือกใช้วัสดุสีทึบหรือผ้าใบพลาสติกปิดบนผิวน้ำ

สารสกัดเกรปฟรุต

เกรปฟรุตช่วยฆ่าและป้องกันการเติบโตของตะไคร่น้ำ เพราะน้ำเกรปฟรุตมีคุณสมบัติต้านปรสิต, ต้านแบคทีเรีย และต้านเชื้อราที่แรง เมื่อใช้ในปริมาณต่ำ (ประมาณ1-3 หยดต่อลิตร) จะช่วยยับยั้งการเติบโตของตะไคร่น้ำ

ใช้ไฟ UVC

แม้ว่าวิธีนี้ราคาอาจสูง แต่ก็เป็นตัวเลือกที่ดีหากคุณมีปัญหาตะไคร่น้ำรุนแรง ไฟ UVC สามารถฆ่าและกำจัดทุกชนิดของจุลชีพรวมทั้งตะไคร่น้ำ ข้อเสียคือจะต้องเปิดไฟนี้ตลอดเวลาที่เครื่องทำงาน

ทั้งนี้แม้เป็นเครื่องมือที่มีประสิทธิภาพและใช้งานได้จริง แต่นับเป็นรายการดูแลเพิ่มอีกหนึ่งอย่าง และเมื่อพิจารณาขนาดการปลูกบางคนอาจจะไม่คุ้มค่า 100%ในการใช้ไฟ UVC

5. วิธีทำความสะอาดตะไคร่น้ำออกจากระบบไฮโดรของคุณ

หากพบตะไคร่น้ำแพร่กระจายแล้ว วิธีง่ายที่สุดคือซื้อยาฆ่าตะไคร่น้ำเชิงพาณิชย์ซึ่งใช้งานง่าย แต่ก็สามารถทำลายรากได้ง่ายเช่นกัน เหมาะกับระบบที่ยังไม่ได้ปลูกพืช อีกปัญหาคือเมื่อเวลาผ่านไปตะไคร่น้ำบางชนิดจะดื้อยาและกลับมาโตใหม่ได้ ดังนั้นต้องประเมินปริมาณตะไคร่น้ำในระบบไฮโดรของคุณก่อน

หากเจอแค่จำนวนน้อย มักเกิดจากแสงรั่วในถังน้ำ แต่ถ้าหนักและยังโตไม่หยุด ต้องล้างระบบดี ๆ โดยปฏิบัติตามขั้นตอนนี้ (ควรทำก่อนเริ่มรอบปลูกใหม่)

ขั้นตอนที่ 1 - การฆ่าเชื้อ

สปอร์ตะไคร่น้ำลอยไปได้ทางอากาศ ดังนั้นก่อนล้างระบบไฮโดร ให้ทำความสะอาดห้องปลูกทั้งหมดก่อน แม้ล้างระบบจุดเดียวจะไม่ช่วยหากมีสปอร์ลอยอยู่ในห้อง โปรดทราบว่าสปอร์ติดได้ทุกอย่าง ต้องล้างกระถาง วัสดุปลูก และทุกอย่างในห้อง ใช้สารผสมจากในขั้นที่ 3 ได้

ขั้นตอนที่ 2 - เทน้ำและสารอาหารเก่าออก

หลังจากล้างห้องแล้ว ให้เทน้ำและสารอาหารเก่าทิ้งจากถังทุกใบ หากระบบคุณมีปั๊มหรือเป็นระบบหมุนเวียน ต้องมีความระมัดระวังเรื่องความปลอดภัยด้วย

ขั้นตอนที่ 3 - ล้างระบบของคุณ

ควรนำไฮโดรเจนเปอร์ออกไซด์หรือน้ำยาฟอกขาวหมุนเวียนในระบบทุกส่วน เพื่อแน่ใจว่ากำจัดตะไคร่น้ำ เชื้อโรค หรือแบคทีเรียออกหมด

วิธีใช้สารผสมเหล่านี้ก็ง่ายมาก แค่ถอดชิ้นส่วนอุปกรณ์ทั้งหมดออก เช่น ปั๊ม หินให้อากาศ ฯลฯ แม้ตะไคร่น้ำจะยังไม่ขึ้นที่อุปกรณ์เหล่านี้ก็ควรล้างไว้ปลอดภัย คุณสามารถแช่อุปกรณ์ทุกชิ้นในน้ำยาทำความสะอาดที่บอกไป หรือเปิดระบบให้สารทำความสะอาดไหลทั่วระบบ หลังจากนั้นเททิ้งแล้วล้างน้ำเปล่าทุกชิ้นอย่างน้อย 3 รอบเพื่อกำจัดสารตกค้าง และหลังล้างน้ำอย่างน้อยสามครั้ง ควรเช็ดให้แห้งด้วยผ้าขนหนู โปรดทราบว่าการล้างและเช็ดให้แห้งสนิทสำคัญมาก เพราะสารทำความสะอาดตกค้างอาจฆ่าต้นไม้ของคุณได้ถ้าทำไม่หมดจด

6. ตะไคร่น้ำในระบบไฮโดรโปนิกส์เป็นประโยชน์ได้ไหม?

อย่างที่กล่าวไปแล้วว่าตะไคร่น้ำในระบบไฮโดรสามารถก่อให้เกิดผลเสียต่อการเจริญเติบโตและถึงขั้นทำให้ต้นไม้ตาย ดังนั้นต้องควบคุมอย่างเข้มงวด แต่มีงานวิจัยบางส่วนชี้ว่าตะไคร่น้ำบางชนิดกลับช่วยส่งเสริมการเจริญของพืช ตัวอย่างได้แก่สาหร่ายทะเลขนาดใหญ่ที่เรียกกันว่า seaweed ซึ่งสารสกัด seaweed ที่ผลิตมาโดยเฉพาะสำหรับพืชและระบบไฮโดรจะช่วยกระตุ้นการเจริญเติบโตและให้ธาตุอาหารสำคัญ มีงานวิจัยยืนยันว่าสาหร่ายบางชนิดปล่อยเอทิลีน ออกซิน ไซโตไคนิน จิบเบอเรลลิน และแอ็บซิสิกแอซิดซึ่งเป็นฮอร์โมนส่งเสริมการเจริญเติบโตของพืชโดยตรง

สาหร่ายบางชนิดยังมีคุณสมบัติต้านเชื้อราและแบคทีเรีย ซึ่งมีส่วนช่วยป้องกันโรคที่บริเวณราก อย่างไรก็ตามไม่ได้หมายความว่าตะไคร่น้ำทุกชนิดจะเป็นประโยชน์ ดังที่กล่าวตลอดบทความ ส่วนใหญ่เป็นชนิดที่ทำร้ายพืช มีเพียงบางสายพันธุ์เท่านั้นที่ผลิตสารกระตุ้นการเจริญพันธุ์ที่มีประโยชน์แก่พืช ดังนั้นควรเลือกใช้ให้ถูกต้อง

ต้องแยกให้ออกระหว่างสารสกัด seaweed เชิงพาณิชย์ กับการปล่อยให้ตะไคร่น้ำเติบโตเองในถังไฮโดร สารสกัด seaweed ได้ผ่านกระบวนการแยกสารสำคัญแล้ว ขณะที่ตะไคร่น้ำที่เกิดเองในถังคือสิ่งมีชีวิตจำนวนมากที่ปฏิสัมพันธ์กับสิ่งแวดล้อมโดยตรง ประโยชน์ที่ได้จาก seaweed สกัดจึงใช้เทียบกับตะไคร่น้ำที่โตเองในถังไม่ได้โดยตรง 

ส่วนใหญ่แล้วตะไคร่น้ำจะไม่เป็นประโยชน์และควรกำจัดโดยทันที ถ้าเห็นตะไคร่ขึ้นในระบบไฮโดรจงตรวจเช็คและล้างออกให้สะอาดด้วยน้ำยาทำความสะอาดสูตรเฉพาะสำหรับระบบไฮโดรโปนิกส์

วิธีทำน้ำสกัด seaweed แบบโฮมเมด

ถ้าอยากใช้ประโยชน์จากน้ำสกัด seaweed คุณสามารถหาซื้อได้ทั่วไป หรือทำเองก็ได้ หากคุณอยู่ใกล้ทะเลและอยากลองทำน้ำสกัด seaweed เอง ให้ทำตามขั้นตอนง่าย ๆ นี้

ขั้นตอนที่ 1

เริ่มด้วยการเก็บสาหร่ายให้มากที่สุดที่ต้องการ จากนั้นนำแช่ในน้ำอุ่น 24-48 ชั่วโมง เพื่อล้างเกลือ น้ำนี้จะมีปริมาณเกลือสูง ทิ้งน้ำแรกนี้ทิ้งไปได้เลยหลังล้างเสร็จ

ขั้นตอนที่ 2

หลังล้างแล้ว ให้ตากสาหร่ายให้แห้งดี แล้วใช้เครื่องปั่นหรือโม่ให้กลายเป็นผงละเอียด จากนั้นนำผงนี้ผสมกับน้ำเพื่อทำน้ำสกัด seaweed แบบเหลว

ขั้นตอนที่ 3

น้ำสกัด seaweed แบบเหลวนี้จะเข้มข้นสูงจึงต้องเจือจางก่อนใช้ โดยผสม1 - 5 มล. ต่อน้ำ 1 ลิตร เคล็ดลับอีกอย่างคือ สาหร่ายสีเขียวจะมีไนโตรเจนสูง เหมาะสำหรับระยะเวจเจทีฟ ขณะที่สาหร่ายสีแดงจะอุดมโพแทสเซียม เหมาะกับระยะออกดอก

7. สรุป

การปลูกแบบไฮโดรโปนิกส์ให้ผลดีและคุ้มค่า แต่อาจต้องใช้เวลาและความทุ่มเทมาก โดยเฉพาะเมื่อต้องรับมือกับปัญหาต่าง ๆ อย่างหัวข้อนี้ ระบบไฮโดรอาจไม่เหมาะกับทุกคนแต่เราแนะนำให้ลองสักครั้ง หากคุณปลูกไฮโดรแล้วมีเคล็ดลับป้องกันหรือกำจัดตะไคร่น้ำ แชร์ประสบการณ์กันในคอมเมนต์ด้านล่างได้เลย!

แหล่งข้อมูลภายนอก

1. Marine Algae and Plants - Wada, Shigeki & Ishida, Ken-Ichiro & Noda, Michiyo & Abe, Hideki. (2020).
2. Hydrogen Production by Algae. - Catal, Tunc & Kavakli, Ibrahim. (2020).