Kannabis Islahı: Kendi Kendi Cannabis Strain'inizi Nasıl Oluşturursunuz?

• 1. Cannabis bitkilerinin evrimi
• 2. Indica ve sativa landrace strain’leri
• 2. a. Cannabis ruderalis
• 3. Neden yeni strain’ler oluşturmalı?
• 4. Bitki Özellikleri ve seçimi
• 4. a. Peki ya autoflowering Özellik?
• 5. Özellik mirası
• 5. a. Baskın ve Çekinik Özellikler
• 6. Cannabis fenotipi testinin Önemi
• 7. Cannabis strain’lerde islah teknikleri
• 7. a. Backcrossing
• 7. b. Selfing
• 8. Dişi ve erkek bitki seçimi
• 9. İlk nesil Çaprazlamaya başlamak
• 10. F1 Çaprazlarının test edilmesi
• 11. Kannabis islahı İçin kısa bir adım adım rehber
• 12. Kannabis islahı - sık sorulan sorular
• 13. Sonuç

Kannabis islahı oldukça zaman alan bir işlem olup, temelde dişi ve erkek bir bitkinin çaprazlanmasından oluşur ve benzersiz özelliklere sahip yeni strain’ler ortaya çıkabilir. Yapmanız gereken, iki cannabis bitkisinin genetiğini birleştirip daha sonra bunu iyileştirerek benzersiz bir hibrit elde etmektir ancak bu, göründüğü kadar kolay değildir. Çoğu ev yetiştiricisi için yeni cannabis çeşitleri üretmek, kaliteli genetik elde etmek için gereken deneyim ve alan nedeniyle oldukça zordur, özellikle de kendi cannabis tohumlarınızı ticarileştirmeyi düşünüyorsanız. Ancak, eğer sadece evde kendiniz için bir strain yapmak istiyorsanız, bu kadar uğraşmanıza gerek yok; sadece birkaç çaprazlama ile her zaman dolu bir stoğa sahip olacağınız binlerce tohum üretebilirsiniz. Eğer cannabis ıslahı ve yeni strain'ler üretme hakkında daha fazla bilgi edinmek istiyorsanız okumaya devam edin!

1. Cannabis Bitkilerinin Evrimi

Baştan beri cannabis bitkileri doğal olarak üremiş ve muhtemelen aynı türün birçok varyasyonunu oluşturmuştur, ancak rastgele ve seçimsiz şekilde çoğalmaları nedeniyle, ortaya yeni bir strain değil, mevcut genetiğin geliştirilmiş versiyonu çıkmıştır. Son birkaç onyıldır yetiştiriciler yüksek THC oranları için (psikoaktif etkiler nedeniyle) ve son zamanlarda ise CBD’nin tıbbi yararları için seçici ıslah yapıyorlar; ancak cannabis ıslahı bundan çok daha fazlasıdır. Cannabis'te terpenler ve kannabinoidler gibi son zamanlara kadar bilmediğimiz ya da incelemediğimiz pek çok bileşik vardır ve bunlar, cannabis’in sağlayabileceği etkileri değiştirebilir. Bu keşifler sayesinde birçok yetiştirici artık yalnızca THC ve CBD oranlarının ötesinde, başka özellikler için de yeni çeşitler üretmektedir.

Bu da demek oluyor ki dünyada en iyi strain diye bir şey yoktur. Örneğin, eski dönem yetiştiricileri genellikle 60’larda mevcut olan strain’leri tercih eder ve o dönemlerin strain’lerinin etkilerini, günümüzde bulabileceğiniz süper yüksek THC oranlı strain’lere rağmen daha çok beğenebilirler.

Neyse ki, birçok tohum bankası ve yetiştirici klasik genetikleri ve landrace’leri korumuş durumda ve şimdi eski genetiklerle yeni modern genetikler oluşturabilmekte ya da benzer özelliklere sahip yeni modern strain'ler yaratabilmektedir. Son yıllarda cannabis’in popülaritesinin artması sayesinde şimdi farklı etkilere, aromalara ve kannabinoid içeriğine sahip yüzlerce cannabis strain’i bulabilirsiniz, ancak yanlış anlaşılmasın: Tüm strain'ler, ister klasik ister modern olsun, aynı cannabis bitkilerinden, yani landrace strain’lerinden gelmektedir.

2. Indica ve Sativa Landrace Strain’leri

Kaliteli cannabis tohumu almak bu kadar kolay olmadan önce, yetiştiriciler Indica ve Sativa landrace strain tohumlarını bulmak için dünyayı geziyor, sahip oldukları strain'leri geliştirmek ve yeni strain’ler üretmek için farklı tohumlar arıyorlardı. Landrace strain’ler, doğal olarak belli bir bölgede yetişen ve çoğunlukla yerel halk tarafından üretilen strain'lerdir. Bölgeye özgü olduklarından yetiştiriciler farklı yerlere gidip benzersiz özellikleri olan strain’ler (renk, tat, koku veya güç gibi) bulmaya çalışırdı.

İstenilen tohum bulunduktan sonra yetiştirici ve islahçılar bu tohumları çaprazlayıp bu özelliklerin yeni strain’lere aktarılmasını sağlarlardı. Bu süreç bugün bildiğimiz strain’lerin ortaya çıkmasına sebep olmuştur. Mesela ünlü OG kush’un 1992 yılında Tayland, Pakistan ve Hindistan landrace’lerinden türediği söylenir ve günümüzde de tüketilmektedir. Bu örnek, landrace strain’lerin neden bu kadar önemli olduğunu gösteriyor.

Bu özel landrace’lerin dünya çapında aranması, 70’li yılların başlarından beri (hatta muhtemelen daha öncelerinde de) sayısız maceracının giriştiği bir iştir, fakat bu konu en iyi şekilde “Strain Hunters” isimli belgesel dizisinde belgelenmiştir. 2008’de Amsterdamlı yetiştiriciler, henüz genetiği incelenmemiş cannabis landrace’lerini bulmak, toplamak ve belgelemek amacıyla dünyayı dolaşıp tüm süreci film serisi olarak yayınladılar. 

Bu misyonlardaki ana felsefe, bilim insanları ve doktorlara yok olmamış orijinal cannabis strain'lerini sağlayabilmektir; ana amaç, kannabisin tıbbi alandaki bilgisini artırmaktır. Bir landrace strain yok olduğunda, tıbbi alanda kullanılacak benzersiz özelliklere sahip fırsatları da kaybediyoruz. Bilimsel analiz tamamlandığında, strain üreme amacıyla kullanıma sunulur. 

Bu filmlerin çoğu YouTube’da kolayca bulunabilir. Eğer cannabis ıslahı ve bitkinin tarihi ile ilgileniyorsanız (ki buradaysanız büyük ihtimalle ilgilisiniz) “Strain Hunters” belgesellerine kesinlikle göz atmalısınız.

Cannabis Ruderalis

Indica ve Sativa landrace strain’lerin yanında, bir de popülerliği az olan Ruderalis landrace’leri vardır: Indica ve Sativa strain’leri kadar güçlü etkileri olmadığından islah için önce fazla tercih edilmemiştir. Ancak, yetiştiriciler kısa sürede Ruderalis’in önemli bir özelliğini keşfettiler: Autoflowering (oto-çiçeklenme) yani Ruderalis’in gün ışığı saatlerine bağlı olmaksızın kendi başına çiçeklenebilmesi.

İlk tanımlanan ruderalis strain’i güney Sibirya’da Rus botanikçi D. E. Janischewsky tarafından 1924’te bulundu. Janischewsky o sırada yabanı cannabis strain'lerini incelemek için bölgede bulunuyordu ve hem Cannabis Sativa hem de Cannabis Indica’dan ayrı üçüncü bir tür keşfettiğini fark etti. “Ruderalis” adını seçti çünkü botanik Latincesinde bu kelime  ‘weedy’ veya ‘atıkların arasında yetişen’ anlamına gelir ve tam da bulduğu orijinal Ruderalis strain’i böyleydi. Bu ilk örnek Sibirya’da bulunsa da, C. Ruderalis daha sonra Asya, Orta ve Doğu Avrupa ve tüm Rus topraklarında tanımlanmıştır. 

Büyümesi belirli Sativa ve Indica landrace’lere göre daha zayıf, ince, kısa ve daha az dallıdır. Bu yeni türle ilgilenip yetiştirmeye ve araştırmaya başlar. Kısa sürede anlar ki, bu bitkiler fiziksel büyüklük ve THC miktarı açısından diğer iki tür kadar etkileyici olmasa da, genetik olarak kendi başlarına çiçeklenmeye başlarlar; ışık süresine ihtiyaç duymazlar. Ruderalis strain’lerindeki THC oranı Sativa veya Indica strain’lerden daha düşük olsa da, CBD oranları yüksektir. Bu da (autoflowering özelliğine ek olarak) 1980’lerin başında yetiştiricilerin ilgisini çekmiştir.

Autoflowering özelliğinden faydalanabileceklerini fark eden yetiştiriciler, bu bitkileri Indica ve Sativa genetiğiyle çaprazlamaya başladı ve ortaya yüksek kaliteli, güçlü autoflowering strain’ler çıktı. İlk autoflowering strain’ler pek güçlü değildi, ancak zamanla bu genetikler geliştirildi ve günümüzdeki modern autoflowering strain’ler en az diğeri kadar kuvvetli ve güzeldir; tek büyük farkı autoflowering özelliğidir.

Bu örnek, ıslahın belli bir strain’den belirli bir özelliğin alınarak yavrulara aktarılmasının nasıl sağlanabileceğini gösterir, ama kulağa kolay gelse de, aslında öyle değildir. Kendi strain’inizi üretmeyi planlıyorsanız, beğendiğiniz herhangi bir özelliği görüp bir bitki döllendirmekten daha fazlası olduğunu bilmelisiniz. Yetiştirici olarak, hangi özelliklerin olduğunu tanımanız ve bunları strain’inize nasıl entegre edeceğinizi bilmeniz gerekir; ayrıca istemediğiniz özellikleri dışarda bırakabilmelisiniz.

Her ne kadar kolay görünse de öyle değildir, çünkü oto çeşitler tarihlerinde birçok başarısızlıkla gelişmiş, bugünkü seviyelerine ancak bu şekilde gelmiştir. Modern autoflowering strain’lerin kökeni hâlâ tartışmalı olsa da, çoğu uzman ilk doğrulanabilir ticari autoflowering strain’in "Lowryder" isimli ve "The Joint Doctor" tarafından üretildiği konusunda hemfikirdir. Öncesinde onlarca yıl çeşitli denemeler olsa da, ancak “Lowryder” ilgiyi hak eden bir ticari ürün olmuştur. 

Bu strain, Rusya Ruderalis strain’i ile yüksek THC üreten Meksika Sativa strain’inin melezidir ve sonuç, günümüz autoflower’lerinde bulunan kannabinoidler ve terpenler bakımından eksik, daha Ruderalis baskın ve psikoaktif etkisi düşük bir fenotip olmuştur. Lowryder güç ve zarafetten yoksun olduğu için eleştirilse de, çok geçmeden "Lowryder 2" piyasaya çıktı. Bu strain daha güçlü olmasının yanı sıra oldukça ilginç bir terpene profiline sahipti. Bu gelişmeler, topluluğun autoflowering strain’lere ilgisini iyice artırdı ve bugün sahip olduğumuz inanılmaz autoflowering strain’lerin gelişmesini sağlayan asıl otomatik patlamayı başlattı!

3. Neden Yeni Strain’ler Oluşturmalı?

Şimdi “Bu kadar strain varken, neden yenileri oluşturuluyor?” diye merak ediyor olabilirsiniz. Yetiştiriciler yeni strain’ler yapar çünkü piyasada henüz olmayan yeni özellikler sunabilirler. 

Eskiden üretilen strain’lerin modern strain’lere göre farklı etkilerin olması gibi, yetiştiriciler şu anda yeni projelere başlayıp, sonuçta bugüne kadar üretilenden daha iyi strain’ler oluşturabilirler (hatta sadece landrace strain’ler ile bile). Çünkü her bitki, kardeşlerinden az da olsa farklıdır, dolayısıyla yavrular anne babadan karışık özellikler alır. Çeşitler birleştikçe yeni terpene ve etki kombinasyonları üretme potansiyeli ortaya çıkar.

Örneğin, kenevirde yapılan ıslah çalışmaları sayesinde araştırmacılar, Delta-8 isminde yeni bir THC türü bulmuşlardır, bu bileşik normal THC’ye benzer ama daha hafif etkiler sunar ve bu sayede yeni cannabis ürünleri piyasaya çıkmıştır. İki farklı tür arasındaki bu genetik kombinasyona “ıslah” denir ve istenmeyen özellikler bırakılırken belirli bir özelliği aktarmaya çalışmak “seçici ıslah” olarak adlandırılır; yani yeni bir strain yapmak için ihtiyacınız olan şey, istediklerinizi ve istemediklerinizi seçip çeşidinizin üretiminde buna göre ilerlemektir.

Birkaç farklı çeşidi çiftleştirerek benzersiz bir strain oluşturamazsınız, bu oldukça zor bir iştir ve çeşitli teknikler gerektirir. Öncelikle bunları öğrenmeden önce, bir cannabis bitkisinin hangi özelliklere sahip olabileceğini bilmek önemlidir.

4. Bitki Özellikleri ve Seçimi

Islah işlemine başlamadan önce ilk yapmanız gereken, bitkinizin sahip olmasını istediğiniz karakteristikleri bilmektir; Milyonlarca kombinasyon farklı sonuçlar üretebilir ve seçeneklerin bolluğunda kaybolmak kolaydır, bu yüzden hedeflerinizi net olarak belirlemek şarttır.

Aşağıdaki tabloda, bir ıslah projesine başlamadan önce bilmeniz gereken başlıca özellikleri görebilirsiniz fakat daha fazlası da var ve genetik havuz ne kadar geniş olursa o kadar çok seçeneğiniz olur fakat bu da o özelliği sabit tutmayı zorlaştırır. Mesela, belirli bir renk için üretim yaparken, bir strain’i sabitlemek zortur; çünkü renk üretirken diğer istediğiniz bazı özelliklerden vazgeçmeniz gerekebilir.

Hedeflerinizi koymak için, strain’inizde olmasını istediğiniz özelliklerin bir listesini çıkararak bir ıslah planı yapmalısınız. Bunlar arasında en sık rastlananlar şunlardır:

Başka bir örnek güç üzerine ıslah yapmaktır. THC veya CBD düzeyi için üretim yaparken, strain’in etkileri ve gücü üzerinde etkili olan başka birçok faktörün olduğunu bilmelisiniz; henüz keşfedilmemiş onlarca kannabinoid var ve terpenler de strain’in etkisinde büyük rol oynar. Yani siz yüksek THC oranı için üretim yapsanız bile, sonuç, terpene profiline ya da CBD içeriğine bağlı olarak beklediğiniz gibi olmayabilir.

Yani, güçlü etki için illa yüksek THC oranı üretmek zorunda değilsiniz. Bu yüzden tüm özelliklerin ve aralarındaki ilişkilerin farkında olmak gerekir. Ayrıca, ıslah projenize başlamadan önce aradığınız özelliklere sahip ebeveyn bitkilere sahip olmalısınız. Eğer yoksa, yeni strain üretmeden önce ebeveyn bitkiler üzerinde ön ıslah yapmanız gerekebilir.

Peki Ya Autoflowering Özellik?

Otofloverlar üretmek, fotoperiyodiklerinki ile aynıdır, ama fotoperiyodik bir strain'i yine fotoperiyotikle değil de, fotoperiyotikleri Ruderalis (ya da otocanları) ile çaprazlarsınız. Bunu yapmak için, yavruların büyük çoğunluğunda autoflowering özelliğini almak amacıyla en az 4 – 5 nesil boyunca auto ve fotoperiyodikleri çaprazlamak gereklidir. Nesil başına bitki sayısı yetiştiriciden yetiştiriciye değişir ama genel olarak çaprazdan çıkan tüm karakteristik özellikleri görmek ve en iyileri seçebilmek için nesil başına minimum 100 bitki tavsiye edilir.

5. Özellik Mirası

Strain’inizde hangi özelliklerin olmasını istediğinizi bilmenin yanı sıra, ıslah yaparken baskın ve çekinik özellikler hakkında bilgi sahibi olmak da şarttır. 

Baskın ve Çekinik Özellikler

Baskın özellikler, çekinik özelliklerin önüne çıkan özelliklerdir; çekinik özellikler ise gizli kalır ve ancak aynı bitkide bir çift çekinik özellik bulunursa ortaya çıkar. Örneğin, iki cannabis bitkisinin çoğu yavrusu yeşil tomurcuklar geliştiriyor ama bazıları mor tomurcuklu ise, bu, genetikte mor tomurcuk için çekinik bir özellik olabileceği anlamına gelir. Mor tomurcuk özelliğini sabit tutmak için, yavrulardan ikisini çaprazlamalısınız; böylece tohumlarda mor tomurcuk için çift çekinik özellik bulunur ve tüm bitkilerde ortaya çıkar.

Baskın ve çekinik özellikler oldukça karmaşık olabilir, bu yüzden genetik ve kalıtım hakkında biraz bilgi sahibi olmak ıslah sürecinde çok büyük bir avantaj sağlar. Bilmeniz gereken ilk şey; tüm bitki ve hayvanların her genin iki versiyonunu almasıdır, biri babadan biri anneden gelir ve bunların nasıl etkileştiği bitkinin farklı fenotiplerinde çok büyük farklılıklar yaratır. Belirli genler baskın olabilir; bitki bu genin bir kopyasına sahip olduğunda daima önde olurken, çekinik genler yalnızca aynı çekinik genin iki kopyasına sahip olduğunda ortaya çıkar. Daha iyi anlamanız için işte bazı örnekler:

Tam Baskınlık

Örneğin, bir cannabis bitkisi yeşil veya mor tomurcuklara sahip olabiliyor ve yeşil tomurcuk genleri baskın, mor tomurcuk genleri çekinik ise, bitki yalnızca yeşil ya da mor tomurcuk gösterir; iki rengi karıştırmaz.

Aşağıdaki resimde görüldüğü gibi, burada "Y" baskın, "M" çekinik geni temsil eder. Yavruların tamamı (ilk ve ikinci nesilde) genetiklerinde mor tomurcuk geni olsa bile yalnızca yeşil tomurcuklar gösterir; ancak F1 hibridleri birbiriyle çaprazlandığında bu değişir.

İlk ve ikinci nesilde hiçbir yavru mor çiçek üretmez çünkü sadece bir kopya “M” geni bulunur. Fakat F1 hibritler çaprazlandığında, genetikte birden fazla “M” geni (F2 nesli) bulunur ve yavruların %25’i mor tomurcuk özelliği gösterir. Ancak çoğu zaman süreç bu kadar basit değildir.

Bunun nedeni her genin baskın/çekinik olmamasıdır. Bazen genler birbirini etkiler ve yeni özellikler ortaya çıkarır; buna eksik baskınlık denir.

Eksik Baskınlık

Eksik baskınlıkta iki baskın gen olmadığından, genler birbirine baskın çıkmak yerine birbirini kısmen etkiler. Aşağıdaki şekilde de görebileceğiniz gibi, iki cannabis bitkisi ile (“Y” ve “M” genleri olan) başlanırsa, yavrularda eksik baskınlık görülüyorsa, yavrular ne birine ne de ötekine benzer; genlerin karışımı oluşur.

Önceki örnektekinden farklı olarak, bu şekilde çaprazlama yapınca yavrular pembe çiçekler gösterir; çünkü iki genin herhangi biri tam olarak baskın değildir ve iki genin karışımı oluşur.

Bu duruma göre, resimde F1 hibritlerin hepsi pembe tomurcuk gösterir çünkü yavrular her genin yalnızca tek bir kopyasını alır ve genler birbirinin yerine geçemez. Ancak ilk nesil birbiriyle çaprazlanırsa (F3 nesli), hem pembe tomurcuk alma yüzde şansı %50’ye çıkar, hem de %25 mor, %25 yeşil tomurcuk oluşabilir. Elbette bu örnek sadece tomurcuk renkleri için geçerli, ama cannabis bitkisinin her bir özelliği – tomurcuk rengi, aroma, etki tipi dahil – çaprazlama ile etkilenir. Sadece baskın/çekinik değil, gizli genleri de keşfetmek için, yavruları ebeveynlere geri çaprazlamak (backcross) da yapılabilir, böylece yeni özellikler ortaya çıkar mı görebilirsiniz.

Backcross yaparken yavruların sahip olabileceği yeni varyasyonlar daha fazla görünür ve bu sayede hangi bitkileri hangi özellikler için çaprazlamanız gerektiğini daha kolay anlarsınız. Projeyi uzun süre devam ettirdikçe, özellikler daha fazla sabitlenir ve istenilen özelliği tutturmak için her seferinde baştan başlamanız gerekmez. Ama özellikler tamamen sabitlenmeden önce yavrular birçok farklı özellikte olabilir ve bunlar bitkinin yetiştiği ortama göre de değişir… Peki, fenotip ne demektir?

6. Cannabis Fenotipi Testinin Önemi 

Fenotip kısaca, bir strain’in sergileyebileceği çeşitli özellik kombinasyonlarından biridir ve yukarıdaki tabloda listelenen bütün özellikleri kapsar. Bir cannabis bitkisinin gösterdiği özellikler (fenotip) yetiştirildiği ortamdan etkilenir, yani:

Genetik + Yetiştirme Ortamı = Fenotip

Bu nedenle aynı strain’i iç mekanda ve dış mekanda (örneğin) yetiştirirseniz, farklı sonuçlar alabilirsiniz. Tam olarak aynı olmasa da, bunu tıpkı çocukların anne-babadan aldığı özelliklere benzetebilirsiniz. Örneğin, biri uzun biri kısa iki ebeveynin çocukları hem kısa hem uzun olabilir, ama ikisi de uzun olursa çocukların uzun olma ihtimali artar. Cannabis bitkisinde de fenotipler bu şekilde işler. Sabitlenmemiş strain’ler genellikle birden fazla fenotip sergiler, yani aynı strain’in iki bitkisi hafifçe farklı özellikler gösterebilir ya da bambaşka şekilde büyüyebilir. Daha sabit strain’ler ise neredeyse aynı şekilde büyür, bu da seçici ıslah ile sağlanır ve bütün tohumların yalnızca istenen genleri taşımasından kaynaklanır.

Fakat genetik sabit olsa da ortam, bitkilerin göstereceği fenotipi etkileyebilir. Mesela bir cannabis bitkisinin klonunu alırsanız (anne bitkinin tıpatıp aynısıdır), aynı koşullarda büyütürseniz anne bitki gibi büyür; farklı koşullarda ise muhtemelen farklı bir fenotip gösterecektir.

Yani aynı strain’e sahip cannabis bitkileri soğuk ortamda çok benzer şekilde büyüyebilir; birini soğuk diğerini sıcakta yetiştirirseniz, muhtemelen iki bitki birbiriyle farklı fenotipler gösterir – bu, yetiştirmede yer alan tüm unsurlar için (sıcaklık, nem, besin, ışıklandırma, sulama sıklığı vs) geçerlidir.

• Sıcaklık;
• Nem;
• Besinler;
• Aydınlatma;
• Ve sulama sıklığı, vb.

Unutmayın, strain’lerin farklı koşullarda farklı fenotip göstermesi tamamen normaldir; sabitlenmiş strain’ler bile birkaç farklı fenotip gösterebilir. Ama hemen hemen bütün yavrular tümüyle farklı özellikler sergiliyorsa, genetiklerinizi biraz daha sabitlemeniz gerekebilir; bunun için birkaç farklı yöntem vardır.

7. Cannabis Strain’lerde Islah Teknikleri

Yukarıda da belirttiğimiz gibi, sabitlenmiş bir strain daha tutarlı sonuçlar verir ve bunu sağlamak için geri çaprazlama (backcrossing), selfing gibi birkaç ıslah tekniğini kullanmanız gerekir. Böylece, ebeveyn bitkileri aynı ya da çok benzer yavrular üretecek şekilde üretmiş olursunuz. Bu, yetiştiricilerin ve üreticilerin genetikleri yetiştirirken ne bekleyeceklerini bilmesini sağlar.

Backcrossing

Backcrossing, ıslahçılar tarafından strain’leri sabitlemek için kullanılan bir tekniktir ve bir cannabis bitkisiyle onu oluşturan ebeveyn veya genetik olarak benzer bir bitkiyi çaprazlamaktır. Böylece yavrular istenen genlerin iki versiyonunu alma olasılığına sahip olur ve bu nedenle belirli özellikler daha sık ortaya çıkar.

Örneğin belirli bir özelliği (ya da birden fazla özelliği) sabit tutmak istiyorsanız, yavrulardan bir erkek bitkiye annesiyle geri çaprazlama yapabilirsiniz. Böylece yavruların bir sonraki nesle belli bir özelliği (ör. tomurcuk rengi, aroma, tat, etki vs.) aktarma olasılığı artar.

Selfing

Backcrossing’ten farklı olarak selfing, tek bir dişi cannabis bitkisi ve onun bir klonuyla yapılır. Bunun için klonun cinsiyetini tersine çevirmek ve anne bitkiyi kendi poleniyle döllemek gerekir. Dişi bir bitkide cinsiyet dönüşümünü sağlamak için yetiştiriciler, çiçeklenme evresindeki bitkiyi strese sokar ve bunun sonucu olarak erkek polen keseleri oluşur; polen toplanır ve anne bitkiyi döllemek için kullanılır. Böylece, istenen özellikleri daha sık taşıyan tohumlar elde edilir.

Unutmayın, çoğu yetiştirici geri çaprazlamayı tercih eder çünkü dişi bitkileri polen kesesi oluşturmaya zorlamak, hermafrodit olma ihtimalini artırır.

8. Dişi ve Erkek Bitki Seçimi

Hem backcrossing hem de selfing, tohum üretmek için en az bir ebeveyn bitkiye sahip olmanızı gerektirir. Dişi ve erkek bitki elde etmek oldukça kolaydır, sadece birkaç adet düzenli tohum ekmeniz yeterli olur. Ancak kaliteli tohum üretmek istiyorsanız, arzu ettiğiniz özelliklere sahip dişi ve erkek bitkileri seçmeniz gerekir.

Dişi bitkiyi seçmek oldukça kolaydır çünkü dişileri büyütüp nasıl geliştiklerini gözlemlemeniz yeterli olur. Eğer özellikler iyiyse, bitkiyi kullanırsınız; eğer beğenmezseniz kullanmazsınız. Erkek bitki seçmek ise daha zordur çünkü tomurcuk üretemezler, dolayısıyla tomurcuklara nasıl etki edeceğini bilemezsiniz. Bu nedenle birden fazla dişiyle çaprazlayıp yavruya nasıl etki ettiğini incelemeniz gerekir. Böylece hangi erkek bitkilerin dişi yavrularda belirli özellikler oluşturduğunu tespit edersiniz.

İyi erkek cannabis bitkileri muhtemelen cannabis ıslahının en önemli kısmıdır çünkü taşıdıkları bazı özellikler “gizli”dir, bu yüzden hangi özellikleri yavruya aktaracaklarını anlamanın tek yolu çaprazlama yapıp sonuçlara bakmaktır. Mesela, bir erkek bitkiniz olabilir ve onun dişi yavrularının tomurcukları balon sakızı gibi kokabilir; erkek bitkiler tomurcuk üretmediğinden bunu yalnızca tohum üretip büyüttükten sonra öğrenirsiniz.

Bu “gizli” özellikler yüzünden, erkek bitkinin hangi gizli özellikleri taşıdığını ve hangilerini yavruya geçireceklerini anlamak için çok fazla çaba, zaman ve kayıt tutmak gerekir.

9. İlk Nesil Çaprazlamaya Başlamak

Erkek ve dişi bitkileri seçtikten sonra, ilk çaprazlamadan ortaya çıkan yavrulara F1 hibritleri ya da birinci nesil çaprazlar denir. Ebeveyn cannabis bitkileri birçok nesil backcrossing, selfing veya aynı genetikten bitkilerle çaprazlama yoluyla ya da tamamen ilgisiz (ortak ata paylaşmayan) iki bitkiyi çaprazlayarak üretildiğinde, F1 yavrularda hibrit canlılık (hibrid vigor/heterosis) ortaya çıkar.

Hibrid canlılık, verimi, tekdüzeliği ve büyüme hızını artırmak için kullanılabilir. Bu durumda aynı ana/baba bitkilerden çıkan yavrular daha hızlı büyüyebilir, daha fazla verim ve daha güçlü olabilir. Ancak, bu durum yalnızca iki ebeveyn arasındaki F1 hibritler için geçerlidir; eğer F1’leri birbiriyle çaprazlamaya devam ederseniz hibrit canlılık azalır. 

Hibrit canlılık, tamamen ilgisiz iki bitkinin F1 hibritlerinde de ortaya çıkabilir ama bu her zaman beklenildiği gibi olumlu sonuç vermez. Yetiştiriciler bunu lehlerine kullanır; iyi bir F1 çaprazını tespit ettikten sonra ana ve baba bitkileri elde tutup aynı çaprazın F1 tohumlarını üretmeye devam ederler, böylece tüm yavrular hibrit canlık avantajından faydalanır.

Bu teknik yalnızca cannabis ıslahında değil, örneğin yediğimiz mısırların çoğunda da kullanılır. 1940’lardan beri, çiftçiler her defasında aynı birinci nesil mısırı yetiştirir, böylece tüm mısır aynı tada ve görünüme sahip olur ve aynı anda hasat edilir.

Yani cannabis bitkilerinde olduğu gibi, çiftçiler birinci nesil yavruların ebeveynlerinden daha iyi olduğunu anladılar, bu yüzden aynı ebeveynleri tutarak sürekli F1 nesli üretirler.

10. F1 Çaprazlarının Test Edilmesi

Genetiğinizi hazırladıktan sonra, her bitkide hangi genetiklerin olduğunu bilmek önemlidir fakat tüm farklı yetiştirme koşullarında bitkilerinizi test etmeniz neredeyse imkansızdır, bu yüzden genetiğinizin birkaç yetiştiricinin test etmesini öneririz. Böylece, farklı yetiştirme ortamlarında çıkabilecek olası fenotipler hakkında fikir sahibi olabilir, ıslah programınız için değerli bilgiler elde edersiniz. 

Çaprazların test edilmesi ayrıca, belirli koşullarda genetiğinizin gösterdiği bazı “negatif” fenotip/özellikleri görmenizi ve onları ortadan kaldırmaya devam etmenizi sağlar. Örneğin, genetiğiniz istediğiniz kokuyu, tadı veya etkileri vermiyorsa hangi koşullarda bunların ortaya çıktığını görebilir, onları ıslah yoluyla yok edebilirsiniz.

Diğer yandan, yetiştiriciler sizin koşullarınızda ortaya çıkmayan, ebeveynlerde “gizli” kalmış özellikleri tespit edebilir ve isterseniz bunları sabitlemek için daha fazla ıslah yapabilirsiniz.

Genetiğinizi test etmek strain ürettiniz demek değildir; F1 yavrularının testi sadece ilk adımdır. Yavruları test ettikten sonra verileri toplar ve bu verilere dayanarak strain’inizi geliştirmeye devam etmelisiniz. Yani, F1 yavruları arasından bir erkek ya da dişi bitki seçip (backcrossing için) ya da bir dişi (selfing için) seçip, strain’inizi daha çok nesil (F2, F3, F4, vb.) boyunca geliştirmeye devam etmelisiniz; istediğiniz özellikler oturduğunda ise sonunda kendi strain’inizi geliştirmiş olursunuz.

11.  Kannabis Islahı İçin Kısa Bir Adım Adım Rehber

Şimdiye kadar epey derin bilgiden bahsettik. Bu kadar bilgi ile kafanız karışmış olabilir, bu çok normal. Hadi geriye yaslanıp kısa ve kolay bir şekilde adım adım ıslah sürecine göz atalım. Hatırlamanız gereken ilk şey, yetiştirme programında kullanacağınız her fidan ya da klonu mutlaka etiketlemek. Birçok klon veya tohumla uğraşırken hangisinin hangisi olduğunu kolayca unutabilirsiniz; bu nedenle her şeyi etiketleyin. Fazladan zaman harcadığınıza değecektir. 

• Ebeveyn bitkileri seçin - Hangi ıslah türünü yaparsanız yapın, bazı ebeveyn bitkilere ihtiyacınız olacak. Yeriniz varsa, en az 2 dişi ve 2 erkek seçmenizi öneririz; bu, başarısız olma ihtimalinizi azaltır ve seçecek daha fazla özellik elde etmenizi sağlar. Ayrıca, cinsiyetleri farklı olan bitkilerin kesinlikle ayrı yetiştirme alanlarında tutulması gerekir; aksi halde istenmeyen çaprazlamalar olabilir. 
• Polen toplayın - Yalnızca polen keseleri tam olarak geliştiğinde toplayın; tam gelişmemiş polen sağlıksız, zayıf yavrulara neden olabilir. Çoğu zaman, polen keselerinin tam gelişmesi yaklaşık bir ay alır. Polen en kolay, polen keseleri çevresine bir poşet geçirip sallayarak toplanır. Polen mümkün olduğunca çabuk kullanılmalı, fazlası dondurucuda saklanmalıdır. Dondurucuda 3 aydan fazla kalan polen kullanılmamalıdır – en tazesi daima en iyidir.
• Tomurcuk noktalarına polen verin - Dişi bitkileri döllendirmenin birçok yolu vardır fakat önerimiz küçük bir fırça ile çalışmaktır. Öncelikle polen verdiğiniz dişiyi diğerlerinden ayırın ve istenmeyen döllenmeyi önlemek için tüm fanları kapatın. Dişiler, çiçeklenmenin başlamasından yaklaşık 3-4 hafta sonra polene hazır olur. Temiz, steril fırçaya polen sürüp döllendirmek istediğiniz tomurcuklara hafifçe dokundurun. Bunu 6 saat içinde 3 kere aynı noktalara tekrarlayın; başarı şansı yükselecektir.

• Anne bitkilere doğru bakım sağlayın - Polenleme tamamlandıktan sonra, bu yeni anne bitkilere kaliteli tohum üretme şansı verin. Tohum üretiminde olan anne bitkiler, normal çiçeklenme besinlerinden biraz daha fazla nitrojene ihtiyaç duyar; tohum oluşmaya başladığında tekrar vejetatif besinlere geçin. Tohumların olgunlaşması 3 ila 5 hafta alır; tohumlar neredeyse çanaklarından dışarı dökülür hâle geldiğinde hasada hazırdır. 
• Tohumları çimlendirip ekin - Şimdi en eğlenceli kısıma sıra geldi! Tohumları yetiştirin ve tüm önemli özelliklerin kaydını tutun. Ne kadar hızlı ve uzun büyüdüler? Çiçeklenme süresi ne kadar? Terpene profili nasıl? THC ve CBD oranları nasıl? Hasat ne kadar büyük? 
• En iyi bitkileri seçin ve baştan başlayın - İlk nesilden geçtiniz ama işin sonu henüz gelmedi. Cannabis ıslahı ve yeni strain üretimi neredeyse sonsuz bir iş ve neredeyse sonsuz olasılıklar sunar. Vaktiniz, alanınız varsa ve süreci seviyorsanız genetiğinizi iyileştirmeye devam edin ve en kaliteli strain’leri üretin! Tadını çıkarın – işin en güzel yanı bu, değil mi?

12. Kannabis Islahı - Sık Sorulan Sorular

Evet, işte bu kadar. Kannabis genetiği ve ıslahı hakkında bilmeniz gereken neredeyse her şey. Oldukça fazla bilgi var, değil mi? Evet, bu kadar çok yeni bilgi aynı anda verildiğinde kafa karıştırıcı olabiliyor. Hadi şimdi konuyu biraz daha basite indirip yeni strain üretme süreciyle ilgili en sık sorulan ve merak edilen soruları cevaplayalım...

Yeni Kannabis Strain’i Üretmek Zor mu?

Bu, zor kavramını nasıl tanımladığınıza göre değişir. Kannabis ıslahı roket bilimi ya da beyin ameliyatı değildir; ama biraz sabır ve yaratıcılık mutlaka gerektirir. Yeni ve sabit bir strain oluşturmak zaman alır. Bazı durumlarda çok uzun yıllar sürebilir; ayrıca yasal olarak üretim ve ıslah yapabileceğiniz bir eyalette yaşamak kesinlikle avantajdır.

Anlattığımız üzere, tüm strain’ler çeşitli özellikler barındırır ve bu karakteristikler farklı bitkilerde farklı şekilde ortaya çıkabilir. Her strain’in bir dizi fenotipi olur ve ne kadar uzun süre bir strain’e odaklanıp istenmeyen özellikler elenirse, strain o kadar sabitlenir ve bitkiler arasında farklılıklar azalır. Bilimsel terimi “homozigot”tur ama yetiştiriciler buna “True Breeding Strain” der.

Sabit Bir Strain Oluşturmak Ne Kadar Sürer?

Bu, ıslah hedeflerine, üretim ve büyüme koşullarına ve genetik çeşitliliğe göre çok değişir. Genel olarak sabit bir strain yetiştirmek bir yıldan çok daha uzun sürebilir. Strain'lerin homozigot genetiklere ulaşması ve çok nesilde çaprazlanması için “geri ıslah” (backbreeding) yapılması gerekir. Bu da üretim sürecini oldukça uzatabilir.

Cannabis Islahının Temel Aşamaları Nelerdir?

1. Islah stoku temin et

Birbiriyle karıştırmak istediğiniz arzu edilen özelliklere sahip iki cannabis çeşidi bulun.

2. Çapraz tozlaşma

Islah stoku ile yavrular oluşturmak, bir bitkiyi diğerinin poleni ile elle tozlaştırmaktır. Öncesinde, her iki strain'den de birkaç erkek ve dişi büyütülmelidir. Böylece mümkün olan en güçlü genetik hat elde edilir.

3. Yetiştirme ve Seçim

Yavrularınız oluştuktan sonra onları en az iki nesil büyütüp istenen özellikler için seçin ve istenmeyenleri eleyin. Buna tomurcuk yapısı, tat, aroma, verim ve güç gibi özellikler dahil olabilir.

4. Geri Islah

İki nesil büyütme tamamlandığında, yavruları ebeveynlerden biriyle çaprazlayarak (back breeding) seçilen özelliklerin korunmasını ve geliştirilen strain’de daha fazla istikrar sağlanmasını hedefleyebilirsiniz.

5. Kannabinoid ve Terpen Profili

Islah ettiğiniz strain’in kannabinoid ve terpen profili ile test edilmesini de isteyebilirsiniz. Araştırmalar arttıkça anlaşılıyor ki, eskiden önemli görülen “Sativa ve Indica Ayrımı” nın etkiler üzerinde sandığımızdan daha az payı var. Strain’in sağlayacağı etki, aslında kannabinoid yapısı ve terpene profili kombinasyonuyla ilgilidir.

6. Pazarlama, İsimlendirme ve Satış

Artık elinizde olabilecek en iyi şekilde geliştirilmiş bir strain olduğunda, yeni strain’inizi pazarlama vakti gelmiştir. Bu, paket tasarımını, fiyat belirlemeyi ve strain’e bir isim vermeyi içerebilir.

Eğer sadece kendiniz için yetiştiriyorsanız, bu adımı atlayabilirsiniz. Ama bir strain’e kendi isminizi ve logonuzu vermek de fazlasıyla keyifli bir his.

Yavru Bitkinin Hangi Özelliklerden Yüzde Kaç Aldığını Nasıl Tahmin Edebilirim?

Tek tek bir bitkinin hangi ebeveyn özelliklerinden hangi yüzde ile alacağını öngörmek imkânsızdır; ancak Mendel kalıtım modeli yavru popülasyonu için tahmin yapılmasını sağlar. Mendel kalıtımı, bir yavrunun baskın veya çekinik her bir ebeveyn özelliğini %50 şansla alabileceğini söyler. Yani ebeveyndeki baskın ve çekinik özellikleri biliyorsanız, her yavru bitkinin hangi özellikleri alma olasılığı hakkında tahmin yürütebilirsiniz.

Bu, yavrunun %50’sinin iki ebeveyni eşit yansıtacağını, %25’inin dişiye, kalan %25’inin ise erkeğe daha çok benzeyeceği anlamına gelir. Uygulamada cannabis ıslahı bu kadar net değildir çünkü baskın/çekinik dışında çok daha fazla özellik dikkate alınır, ancak Mendel kalıtımı cannabis ıslahında hâlâ pratik bir yaklaşımdır. Nihayetinde, istenen özellikleri gösteren bitkileri görebilmek için iki nesil yavru büyütmelisiniz. Sonrasında geri ıslah (ebeveynle çapraz) ile bu özelliklerin sonraki nesillere aktarılması sağlanır.

İç Döllenme Depresyonu nedir, ıslah programımı nasıl korurum?

İç döllenme depresyonu; birbirine fazla yakın akraba bitkilerle ıslah yapıldığında, üreme başarısının düşmesidir. Cannabis ıslahında sık rastlanan bir sorun olsa da, birkaç önlemle kolayca önlenebilir. Cannabis, insanlar gibi, çok daha geniş bir gen havuzundan yararlanmak zorundadır; böylece strain’in genel sağlığı ve sürdürülebilirliği korunur. Birden çok nesil aynı strain’le çaprazlama ve geri ıslah yaparsanız, üretici olarak ortaya çıkarmak istediğiniz özellikler çok belirginleşmiş olur. Fakat dikkatli olunmazsa genetik çeşitliliği fazlaca azaltıp, ihtiyaç duyulan çeşitliği kaybedebilirsiniz.

Islah programınızda iç döllenme depresyonunu önlemenin yolları; birincisi, bitki aile ağacını inceleyip en az beş nesil aralık olmasına dikkat etmektir. Başka bir yol da F1, F2 veya geri çapraz ıslah şemaları kullanmaktır. Yani iki ilgisiz bitkiyi çaprazlayıp, sonra yavruları ebeveynden birisiyle geri çaprazlamak; böylece daha geniş bir gen havuzu ve istenen özelliklere sahip bir strain oluşturulur.

Dişi Tohumlar (Feminized) Nasıl Üretilir?

Feminized tohumlar iki dişi bitkinin çaprazlanması ile elde edilir. Böylece sadece dişi özellikler ifade edilir; erkek/dişi ayrımıyla uğraşmak gerekmez. İki dişi bitkiyi çaprazlamak kolay değil ancak bir dişinin erkekleşmesini sağlayarak yapılabilir. Bunun için bitkiye ağır stres uygulanır ya da kolloidal gümüş kullanılır. Kolloidal gümüş nedir? Dişilerde püskürtüldüğünde hermafroditliği tetikleyen sıvı formda bir gümüştür.

Dişi bitki, hermafrodit olduğunda tıpkı erkek gibi polen üretir; bu polen ile aynı strain'in ya da başka bir dişinin döllenmesi sonucu yalnızca dişi (feminized) tohumlar elde edilir. Feminized tohumlar yetiştiricilikte oldukça faydalıdır çünkü erkek ayıklamak gerekmez ve sonuçta yalnızca tohumsuz tomurcuklar elde edilir. Ancak unutulmamalıdır ki, feminized tohumlar genetik çeşitliliği azaltır ve iç döllenme riskini artırır. Bu yüzden çoğu durumda ıslah için düzenli tohum kullanılması önerilir.

Evde Autoflowering Strain Yetiştirip Üretmek Kolay mı?

Pek kolay sayılmaz. Autoflowerlarda genetik zamanlayıcı olduğu için bitkiyi sürekli vejetatif evrede tutmak imkânsızdır. Bu yüzden ebeveynleri çok nesil arka arkaya saklayıp sürekli geri-ıslah yapmak mümkün değildir; ayrıca sadece oto-çiçeklenme geni taşıyan bitkilerle üretim yapmak zorundasınız. Kısacası, auto üretimi biraz zordur ama tecrübe, sabır ve dikkatle evde de yapılabilir. Genelde auto-ıslah işler en iyi uzmanlara bırakılır.

Cannabis Strain’leri Arasında Neden Bu Kadar Fazla Genetik Çeşit Var?

Bunun başlıca sebebi yetiştirme süreçleri ve cannabis’in dünyanın birçok bölgesine özgü olmasıdır. Cannabis binlerce yıl boyunca farklı bölgelerde evrimleşmiş, böylelikle her bölge kendine özgü genetiklere sahip olmuştur. Islah sırasında da, istenen belirli özellikler için yetiştiriciler çeşitli bitkiler seçip birbirlerine katınca genetik çeşitlilik daha da artar. Bu yüzden ıslah yaparken bitkilerin genetik kökenini bilmek önemlidir; strain’in özelliklerini kökeni belirler.

Mor (Purple) Strain Nasıl Üretebilirim?

Diğer tüm özelliklerde olduğu gibi, mor bir strain üretmek istiyorsanız ebeveyn bitkilerde aradığınız gene sahip olmalısınız. Çoğu mor strain, antrasiyanin adı verilen pigment genine sahip ataya sahiptir ve bu gen, arzu edilen mor renkten sorumludur. Mor için purple genleri olan bitkiler bulmak, sonra yine bu gene sahip başka bitkilerle çaprazlamak gerekir. Yeteri kadar seleksiyon ve çaprazlama ile kendi mor strain’inizi oluşturabilirsiniz.

Ayrıca iyi ışıklandırma ve daha düşük sıcaklıklar da etkilidir; mor strain’lerde gece ve gündüz arasında en az 7°C sıcaklık farkı varsa, magenta/mor pigmentler artar. Ayrıca düşük ışık da pigmenti artırır.

Cannabis Polen Ne Kadar Saklanabilir?

Cannabis poleni çok hassastır – oda sıcaklığında birkaç günde canlılığını kaybeder. Bu yüzden poleni doğru şartlarda saklamak önemlidir. En iyi yol, poleni serin, karanlık, sabit sıcaklıkta ve yaklaşık %40 nemde tutmaktır. Bu şartlarda, polen bir yıla kadar saklanabilir.

Daha uzun saklamak için dondurmak da mümkündür ama çok dikkat edilmelidir. Poleni çıkardığınızda canlılığını kaybetmesi kolaydır, dondurucu sürekli açılıp kapanırsa polen büyük ihtimal ölür.

13. Sonuç

Yerel dispanserden aldığınız strain’ler yıllarca geliştirilip sabitlenmiştir; yetiştiricilik çok zaman ve sabır gerektirir. Ayrıca aradığınız o “en iyi” strain’i bulana kadar yüzlerce vasat genetikle karşılaşabileceğinizi ve birini bulduktan sonra bile istikrar kazanması için çaprazlamalar gerektiğini unutmayın. Yani, hiç kolay değildir ama kesinlikle değerdir. Ve her zaman, ıslah projenize başlamadan önce bütün bitkileri ve klonları etiketlemenin şart olduğunu unutmayın; hangisinin hangisi olduğunu karıştırırsanız özellikle çok bitkiniz varsa işler oldukça zorlaşır!

Daha fazla tüyo veya deneyiminiz varsa, kendi ıslah projesini yapan yetiştirici dostlara yardımcı olmak için aşağıya yorum bırakmaktan çekinmeyin!

Dış Kaynaklar

1. Cannabis Genomics, Breeding and Production. - Backer, Rachel & Mandolino, Giuseppe & Wilkins, Olivia & ElSohly, Mahmoud & Smith, Donald.
2. The characterization of key physiological traits of medicinal cannabis (Cannabis sativa L.) as a tool for precision breeding. - Naim-Feil, Erez & Pembleton, Luke & Spooner, Laura & Malthouse, Alix & Miner, Amy & Quinn, Melinda & Polotnianka, Renata & Baillie, Rebecca & Spangenberg, German & Cogan, Noel.
3. Cannabis cultivation: Methodological issues for obtaining medical-grade product. - Chandra, Suman & Lata, Hemant & Elsohly, Mahmoud & Walker, Larry & Potter, David.